Beyaz eşya hurdasının büyük kısmı metaldir, ama tamamı değil. Çamaşır makinesinde çelik kasa, bazı modellerde paslanmaz tambur ve bakır sargılı motor bulunur; buzdolabında çelik kasa, kompresör ve borular vardır. Plastik hazne, beton karşı ağırlık, köpük yalıtım ve cam ise metal değildir. Buzdolabı ve klimada soğutucu gaz devresi kesilmemelidir. Yeni cihaz alıyorsanız, satıcının eskisini geri alma yükümlülüğü olduğunu da bilin.
Hangi cihazda hangi parça metal?
Metal oranı modelden modele çok değiştiği için aşağıda yüzde değil, parça listesi veriyoruz. Tablo, cihazı teslim etmeden önce neye dikkat etmeniz gerektiğini gösterir.
| Cihaz | Metal parçalar | Metal olmayan ya da ayrı ele alınan | Dokunmayın |
|---|---|---|---|
| Çamaşır makinesi | Çinko kaplı çelik kasa ve şase; bazı modellerde paslanmaz tambur; bakır sargılı motor ve kablolar; bazı modellerde alüminyum döküm aktarma parçası | Plastik hazne ve pompa, hortumlar, beton karşı ağırlık, elektronik kart | Özel bir tehlike yok; suyu boşaltılmış olsun |
| Buzdolabı | Çelik kasa, kompresör; bazı modellerde kapının ferritik paslanmaz yüzü | Köpük yalıtım, cam ve plastik raflar, contalar | Soğutma boruları ve kompresör: içlerinde gaz ve yağ vardır |
| Split klima | Dış ünitede çelik kasa, kompresör, bakır boru üzerine alüminyum kanatlı ısı değiştirici | İç ünitenin plastik gövdesi, elektronik kart | Gaz devresi; söküm belgeli teknisyen işidir |
| Bulaşık makinesi | Çelik kasa; bazı modellerde ferritik paslanmaz iç gövde ve sepet | Plastik parçalar, elektronik kart | Özel bir tehlike yok |
Çamaşır makinesindeki karşı ağırlık, makine dönerken titreşimi azaltmak için kazanın dışına bağlanan bir bloktur ve geleneksel olarak betondan yapılır. Metal değildir. Bir makinenin içindeki metal miktarını kafanızda tahmin ederken bu bloğu ayrı düşünmek gerekir.
Tambur konusunda da mıknatısa güvenmeyin. Çamaşır makinesi tamburlarında mıknatısa çekilen ferritik paslanmaz sık kullanılır; "mıknatıs tuttu, demirdir" sonucu bu parçada yanıltır.
Gaz devresi neden kesilmemeli?
Buzdolaplarında soğutucu gaz ve köpük yalıtımdaki şişirici madde zamanla değişti. Eski cihazlarda halojenli gazlar bulunabiliyor; yeni cihazlarda ise giderek daha çok izobütan ve pentan gibi hidrokarbonlar kullanılıyor. Üretici kılavuzları R600a kodlu izobütanın ve köpükteki C-pentanın yanıcı olduğunu yazar. Aynı kılavuzlar, cihaz atılırken soğutma tesisatının hiçbir parçasına zarar verilmemesini ister; kompresördeki yağın yutulması ya da solunmasının ölümcül olabileceğini ve cihazın asla ateşe atılmaması gerektiğini belirtir.
Florlu gazlar için ayrıca bir mevzuat var. 15.10.2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik'in 6. maddesine göre, ekipmanın içindeki florlu gaz geri kazanılmadan ekipman bertaraf edilemez. Aynı yönetmeliğin 16. maddesi, sabit soğutma ve iklimlendirme ekipmanlarında gaz geri kazanımı yapan kişinin bu iş için Mesleki Yeterlilik Belgesi taşımasını şart koşar. Split klimanın sökümü bu yüzden belgeli bir teknisyenin işidir.
Sizden beklenen basit: boruları kesmeyin, bükmeyin, kompresörü sökmeyin ve cihazı bütün hâlde bırakın. Klimanızı duvardan indirmeniz gerekiyorsa işi, gazı geri kazanabilen yetkili bir servise yaptırın.
Taşırken boru yanlışlıkla zarar görürse kılavuzların söylediği sırayı izleyin: cihaza ve güç kablosuna dokunmayın, ortamda alev ve kıvılcım kaynağı bırakmayın, pencereleri açarak havalandırın ama vantilatör çalıştırmayın. Gaz çıkışı görüyorsanız uzak durun; gaz cilde değerse soğuk yanığı yapabilir. Ardından yetkili servisi arayın.
Cihazı teslime nasıl hazırlamalı?
- Fişi prizden çekin. Buzdolabı kılavuzları, atılacak cihazın güç kablosunun kesilip fişiyle birlikte üründen ayrılmasını önerir.
- Buzdolabının kapısını çıkarın. Kılavuzlar, çocukların içine girip kapanmasını önlemek için kapıların sökülmesini, raf ve çekmecelerin ise içeri girmeyi zorlaştırsın diye yerinde bırakılmasını ister.
- İçindeki yiyecek ve eşyayı boşaltın; çamaşır makinesinin kazanı ve hortumlarında su kalmasın.
- Elektronik kartı sökmeye uğraşmayın. Kartların neden ayrı tutulduğunu elektronik kart hurdası yazımızda anlattık.
- Cihazın bulunduğu katı, asansör olup olmadığını ve kapı genişliğini not edin; bir fotoğrafla birlikte iletmeniz planlamayı kolaylaştırır.
Cihazı sökmeli mi, bütün mü vermeli?
Beyaz eşyayı parçalarına ayırmak geride plastik hazne, köpük, cam ve beton blok bırakabilir. Cihazdan ayrılmış bu metal dışı parçaları satın almıyoruz. Gaz devresine müdahale etmeyin; çamaşır ve bulaşık makinesinin bütün hâlde teslimini malzemenin durumuna göre önceden konuşun. Metal dışı atıklar için uygun toplama kanalını kullanın.
Klima dış ünitesindeki bakır boru ve alüminyum kanatlı ısı değiştirici, hurda şartnamesinde alüminyum-bakır radyatör adıyla ayrı bir kalemdir. Bu parçaya ulaşmak ancak gaz belgeli bir teknisyen tarafından geri kazanıldıktan sonra mümkündür.
Yeni cihaz alırken eskisini satıcıya bırakabilirsiniz
26.12.2022 tarihli ve 32055 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Yönetimi Hakkında Yönetmelik'in 10. maddesi, elektrikli eşya satıcılarına açık bir yükümlülük getirir. Satıcı, mesafeli satış dâhil yeni bir ürün sattığında, tüketici isterse eş tipte ve aynı işlevi gören eski cihazı markasına, modeline ve üreticisine bakmadan almak zorundadır. Yeni ürün adrese teslim ediliyorsa eskisi aynı yerden alınır ve bunun için nakliye ya da başka bir ek ücret istenemez.
Bu hak kendiliğinden işlemez; yönetmelik talebin tüketiciden gelmesini arar. Siparişi verirken eski cihazınızı teslim etmek istediğinizi satıcıya açıkça söyleyin ve teslimat gününü buna göre konuşun. Eski cihazın o güne kadar fişten çekilmiş, içinin boşaltılmış ve suyunun alınmış olması teslimi kolaylaştırır.
Aynı yönetmeliğin 11. maddesi tüketiciye de görev verir. Atık elektrikli eşya diğer evsel atıklardan ayrı biriktirilir; belediyelerin toplama noktalarına, atık getirme merkezlerine, satıcıların, üreticilerin ya da lisanslı işleme tesislerinin kurduğu toplama sistemlerine verilir; kayıt dışı toplama yapanlara verilmez. Eski cihazınızı kime verirseniz verin, gaz devresinin nasıl ele alınacağını ve cihazın nereye gideceğini sormanız yerinde olur.
Yeni alım yapmıyor ve eski cihazlarınızı bize vermeyi düşünüyorsanız, cihazın türünü, adedini ve fotoğrafını gönderin; nasıl ilerleyeceğimizi telefonda netleştirelim.
Sıkça Sorulan Sorular
Çalışmayan ama sağlam görünen bir buzdolabı hurda sayılır mı?
Her zaman değil. Yönetmelik, tüketicinin kullanılmış cihazını yeniden kullanıma yönlendirebileceğini ya da atık olarak nitelendirebileceğini söyler. Tamiri mümkün bir cihazı önce servise götürmeyi ya da ikinci el olarak değerlendirmeyi düşünün. Atık olarak ayırdığınız cihaz ise yönetmeliğin kapsamına girer ve yukarıdaki kanallardan birine verilir.
Buzdolabı kapısındaki paslanmaz yüzeyi söküp ayrı vermeli miyim?
Gerek yok. Kapı sacının manyetik contayı tutabilmesi için bu yüzeylerde mıknatısa çekilen ferritik paslanmaz tercih edilir. Yüzey kapının bir parçasıdır ve kasadan ayırmak emeğe değmez. Paslanmazın mıknatısla nasıl ayrıldığını merak ediyorsanız mıknatıs testi yazımıza bakabilirsiniz.
Derin dondurucu ve su sebili için de aynı kurallar geçerli mi?
Evet. Soğutma devresi olan her cihaz için geçerlidir: derin dondurucu, su sebili, kompresörlü nem alma cihazı ve içecek dolabı da gaz ve yağ taşıyan bir devreye sahiptir. Boruları kesmeyin, cihazı bütün hâlde teslim edin ve tip etiketini fotoğraflayın. Kılavuzlara göre cihazda hangi gazın kullanıldığı bu etikette yazar.
Beyaz eşyanın parçalarının nasıl değerlendirildiğini beyaz eşya hurdası sayfamızda, evden çıkan diğer hurdalar için süreci ev ve işyeri hurda alımı sayfamızda bulabilirsiniz.
