Akü hurdası denince çoğunlukla otomobil, kamyon, forklift ve kesintisiz güç kaynağı (UPS) içinden çıkan kurşun-asit aküler kastedilir. Bu akülerin ağırlığının büyük bölümü kurşundur; bu yüzden adetle değil, kiloyla değerlendirilir. Akünüzü açmadan, asidini boşaltmadan, dik ve kapalı hâlde teslim etmeniz yeterli. Kurşun-asit akü hurdası alıyoruz. İlk adım olarak etiketin ve kasanın fotoğrafını gönderin; türünü ve teslim şeklini telefonda birlikte konuşalım.
Akü hurdasının türleri
Aküyü tanımanın en kısa yolu üzerindeki etikettir. Yönetmelik, kurşun-asit akülerin üzerinde "Pb" ya da "kurşun" ifadesiyle birlikte "GERİ KAZANILIR" ya da "GERİ KAZANILACAK AKÜ" ibaresinin bulunmasını şart koşar. Bu yazıyı görüyorsanız elinizdeki akü bu sayfanın konusudur. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaştığımız tipleri ve her biri için teslimden önce yapılacak işi gösteriyor.
| Tür | Nasıl tanınır | Değerini düşüren durum | Teslimden önce |
|---|---|---|---|
| Sulu (tapalı) akü | Üst kapakta her hücre için ayrı tapa vardır; eski otomobil, traktör ve iş makinelerinden çıkabilir. | Tapanın kaybolması, asidin taşıp kasanın dış yüzünü kaplaması. | Tapaları yerinde bırakın, aküyü dik taşıyın. |
| Kapalı bakımsız otomobil aküsü | Üstü düz ve kapalıdır; çoğunda şarj durumunu gösteren küçük bir renkli gösterge penceresi bulunur. | Kutup başında unutulan klemens, kablo ve bağlantı demiri. | Klemensi ve kabloyu sökün, kutup başlarını bantlayın. |
| AGM ve jel (VRLA) akü | Etiketinde AGM ya da VRLA yazar; start-stop sistemli araçlardan çıkar ve aynı amperdeki sulu aküden ağırdır. | Kasanın şişmiş, ısıdan yamulmuş olması. | Şişmiş aküyü ayrı ve sağlam bir kabın içinde getirin. |
| Kamyon, otobüs ve iş makinesi aküsü | Büyük kasalıdır; araçta çoğu zaman iki akü birlikte bağlı çalışır. | Kasaya yapışmış çamur, motor yağı ve toprak. | Akü sehpasından ve demir bağlantı lamalarından ayırın. |
| Forklift ve traksiyon aküsü | Çok sayıda hücrenin bir çelik tekne içinde birbirine bağlandığı ağır bloktur. | Hücre bağlantılarının sökülmesi, kurşun parçalarının dağılması. | Bloğu bütün hâlde bırakın; kaldırma aracını önceden konuşun. |
| UPS, alarm ve acil aydınlatma aküsü | Etiketinde VRLA ya da SLA yazan küçük, kapalı kutulardır; sunucu kabini ve alarm panelinden çıkar. | Cihazın kasası, devre kartı ve kablolarıyla birlikte getirilmesi. | Aküleri cihazdan çıkarıp ayrı bir kutuda toplayın. |
| Motosiklet aküsü | Küçük boyutludur; bir kısmı ayrı asit paketiyle satılan kuru şarjlı tiptir. | Lityum motosiklet bataryasıyla aynı kutuya konması. | Etiketinde lityum, Li-ion ya da LiFePO4 yazanları ayırın. |
Amper ağırlığa nasıl yansır?
Etiketteki amper saat (Ah) değeri büyüdükçe plaka yüzeyi ve kurşun miktarı artar, akü ağırlaşır. Aşağıdaki aralıklar yerli bir üreticinin otomobil aküsü kataloğundaki asitli ağırlıklardan derlendi. Aynı amperde AGM ve start-stop (EFB) tiplerinin daha ağır olduğuna dikkat edin.
| Kapasite | Tip | Asitli ağırlık |
|---|---|---|
| 40–45 Ah | Sulu ya da kapalı | 9,4–11,7 kg |
| 60 Ah | Sulu ya da kapalı | 14,2–15,5 kg |
| 60 Ah | AGM | 18,0 kg |
| 70–72 Ah | Sulu ya da kapalı | 17,0–17,7 kg |
| 72 Ah | EFB | 18,4–19,1 kg |
| 90–100 Ah | Sulu ya da kapalı | 21,0–24,5 kg |
| 95 Ah | AGM | 27,4 kg |
| 110 Ah | Sulu ya da kapalı | 26,0–26,5 kg |
Elinizdeki akü bu aralığın belirgin biçimde altında kalıyorsa asidi azalmış olabilir; kurşun-asit bir akünün kütlesinin yüzde 10–15'i sülfürik asittir. Amper ile ağırlık arasındaki ilişkiyi akü hurdasında amper ve ağırlık rehberinde daha ayrıntılı anlattık.
Akü, lityum batarya ve kurşun hurdası nasıl ayrılır?
Akü kutusuna en sık karışan üç şey lityum bataryalar, küçük piller ve aküden sökülmüş metal parçalardır. Ayrımı şu sırayla yapın:
- Etiketi okuyun. "Pb", "kurşun" ya da "GERİ KAZANILIR" ibaresi kurşun-asidi gösterir. "Li-ion", "LiFePO4" ya da "Lithium" yazıyorsa lityum, "Ni-Cd" yazıyorsa nikel-kadmiyum bataryadır.
- Kapağa ve kasaya bakın. Tapalı ya da düz plastik kapak, iki kalın kurşun kutup başı kurşun-asit akünün işaretidir. Fişli soket, ekran ya da şarj girişi olan kasa genellikle lityumdur.
- Ağırlığı yoklayın. Kurşun-asit akü boyutuna göre ağırdır; yukarıdaki tablo kabaca yol gösterir. Aynı ölçüde ama belirgin biçimde hafif bir blok büyük olasılıkla lityumdur.
- Sökülmüş parçaları ayırın. Klemensler çoğunlukla pirinç ya da kurşun alaşımıdır, akü kabloları bakır iletkenlidir. Bunlar aküden ayrı gruplardır; kurşun boru, levha ve jant ağırlıkları da ayrı değerlendirilir ve kurşun hurdası sayfasında anlatılır.
Ayırt etmek için kapağı açmayın, kasayı delmeyin, aside bir şey batırmayın. Sülfürik asit göze ve cilde temas ettiğinde ağır yanığa yol açar. Emin olamadığınız parçanın fotoğrafını gönderin.
Fiyatı düşüren karışımlar ve kirlilik
Akünün değerini içindeki kurşun belirler. Bakanlık için hazırlanan atık akü geri kazanım kılavuzu, bir kurşun-asit akünün kütlesinin yaklaşık yüzde 60–75'inin kurşun olduğunu, kalanın büyük kısmının sülfürik asit ile polipropilen ve diğer plastiklerden oluştuğunu aktarır. Bu yüzden şu durumlar hesabı bozar:
- Aküye bağlı kalan metal: Demir sehpa, bağlantı lamaları, kablo ve klemens akünün kilosuna karışır; hem akü hem o metal yanlış sınıfta kalır.
- Kırık kasa ve dağılmış pasta: Kasası parçalanmış akünün içindeki kurşun pastası dökülür, toplanması ve taşınması zorlaşır.
- Çamur, yağ ve toprak: Tarım aracı ve iş makinesi akülerinde kasaya yapışan katman ağırlık gibi görünür ama değeri yoktur.
- Başka batarya türleri: Lityum, nikel-kadmiyum ve alkalin piller farklı bir geri kazanım yoluna gider; akü yığınına karıştıklarında tek tek ayıklanmaları gerekir.
Sitede kilo fiyatı yayımlamıyoruz. Kurşunun borsa fiyatı ve kurla birlikte değerin neden her gün oynadığını hurda fiyatlarının nasıl belirlendiğini anlatan sayfada bulabilirsiniz; akünüzün günlük değerini tipini ve miktarını öğrendikten sonra telefonda konuşuyoruz.
Teslime hazırlık
Güvenli paketleme
- Aküyü her zaman dik tutun. Tapalı akülerde tapaların sıkı olduğunu kontrol edin.
- Kutup başlarını elektrik bandıyla kapatın. Aküleri birbirine ve metal parçalara değmeyecek biçimde dizin.
- Çatlak, sızdıran ya da şişmiş aküyü aside dayanıklı, sızdırmaz bir plastik kabın içine koyun. Yönetmelik, satış noktalarında sızdıran aküler için polipropilen kap öngörür; altında PP işareti olan sağlam bir plastik kasa ya da leğen bu iş için uygundur.
- Üst üste en fazla beş akü koyun. Yönetmelik sızdırmayan aküler için bu sınırı depolama alanlarında arar; garajda biriktirirken de aynı ölçüyü kullanın.
- Eldiven ve koruyucu gözlük takın. Asit cildinize sıçrarsa bol suyla en az 15 dakika yıkayın, gözünüze kaçarsa yıkadıktan sonra vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.
- Otomobille taşıyacaksanız aküyü kaymayacak biçimde bagaja, kapalı bir kasanın içine yerleştirin.
Atık akü mevzuatı: hangi madde ne diyor?
Atık aküler, 31.08.2004 tarihli ve 25569 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ile düzenlenir. Elinde atık akü bulunan kişiyi doğrudan ilgilendiren hükümler şunlar:
- 4. madde akümülatörü, kurşun ile sülfürik asit arasındaki tepkimeyle elektrik üreten şarj edilebilir kaynak olarak tanımlar. Bu sayfadaki akü kavramı bu tanımdır.
- 5. maddenin (f) bendi atık akünün evsel atıkla birlikte depolanmasını, çevreye bırakılmasını ve yakılmasını yasaklar.
- 12. madde akü satıcılarına ve araç bakım-onarım yerlerine, tüketicinin getirdiği atık aküyü alma yükümlülüğü verir.
- 13. maddenin (b) bendi aracının aküsünü değiştiren kişinin eskisini bu yerlere ücretsiz teslim etmesini, eskisini vermeden yeni akü alırsa depozito ödemesini öngörür. 29. madde depozito bedelinin akünün amper saat kapasitesine göre hesaplandığını düzenler.
- 13. maddenin (c) bendi forklift, tezgâh, taşıt ve güç kaynağı aküsü atık hâle gelen sanayi kuruluşlarına, bu aküleri fabrika sahasında sızdırmaz bir zeminde doksan günden fazla bekletmeme yükümlülüğü getirir.
- Ek-4/B akü etiketlerinde bulunması gereken uyarıları sayar: asitli sıvı toprağa, suya ve kanalizasyona dökülmez; akünün plastik kısımları soba ve kazanlarda yakılmaz.
Yeni akü alırken eskisini bayiye bırakmak bu yüzden çoğu zaman en kısa yoldur. Değişim dışında kalmış, garajda, atölyede ya da depoda birikmiş aküler için bize fotoğraf gönderebilirsiniz.
İşletmeler için bir not: 02.04.2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin Ek-4 listesinde kurşunlu piller ve akümülatörler 16 06 01* koduyla, yani tehlikeli atık olarak yer alır. Aynı Yönetmeliğin 9. maddesi atık üreticisine ürettiği atıkla ilgili kayıt tutma yükümlülüğü getirir. Gönderimin hangi belgeyle yapılacağını malzemeden önce konuşuyoruz. Bu özet bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez.
Almadığımız durumlar
- Kapağı kesilmiş, plakaları çıkarılmış ya da asidi boşaltılmış aküler. Asidi dökmek Yönetmeliğin Ek-4/B uyarılarına aykırıdır; parçalanmış akü hem taşıyan hem teslim alan için risklidir.
- Bidon içinde akü asidi ya da elektrolit. Bu bir kimyasal atıktır, metal hurda değildir.
- Lityum ve nikel-kadmiyum bataryalar, alkalin piller. Elektrikli bisiklet, scooter, dizüstü bilgisayar ve şarjlı el aleti bataryaları kurşun-asit akü değildir. Küçük pilleri Taşınabilir Pil Üreticileri ve İthalatçıları Derneği'nin (TAP) toplama noktalarına, bataryası içinde olan cihazları belediyenin atık getirme merkezine ya da yeni cihaz aldığınız satıcıya verebilirsiniz.
- Araçtan sökülmeden duran akü. Aküsü üzerinde duran çalışmayan aracı bu sayfadan değil, aracın tamamı olarak alıyoruz; ruhsatlı aracın kaydının nasıl kapatılacağı hurda araç sayfasında. Aküyü tek başına satacaksanız kutup başlarındaki kabloyu bir ustaya söktürün.
Aküyle birlikte başka metal hurdanız da varsa fotoğrafları gruplara ayırarak gönderin. Oto tamirhanesi ve atölyelerde düzenli biriken aküler için sanayi sitesi ve atölye hurdası, forklift ve tesis aküleri için fabrika ve üretim hurdası sayfalarına bakabilirsiniz. Gün ve teslim yerini konuşmak için iletişim sayfasından bize ulaşın.
