Alüminyum, eline alınca ağırlığıyla değil hafifliğiyle şaşırtan, mıknatısı tutmayan gümüş renkli metaldir. Evde en çok eski pencere ve kapı doğramasında, içecek kutusunda, tencere ve tavada; işte ise jant, motor bloğu, levha kesimi ve torna talaşında karşımıza çıkar. Profil, döküm, levha ve talaşı birbirine katmadan ayrı torbalarda ya da ayrı yığınlarda hazırlamanız yeterli. İlk adım olarak yığının fotoğrafını gönderin, hangi gruba girdiğini birlikte netleştirelim.
Alüminyum hurdasının türleri
Alüminyum saf hâliyle neredeyse hiç kullanılmaz; her ürün kendi işine uygun bir alaşımdan üretilir. Biz de hurdayı bu yüzden "alüminyum" diye tek kalemde değil, nereden çıktığına göre gruplara ayırarak alıyoruz. Aşağıdaki tablo en sık gördüğümüz gruplar için kısa bir rehberdir.
| Tür | Nasıl tanınır | Değerini düşüren durum | Teslim öncesi ne yapılmalı |
|---|---|---|---|
| Doğrama profili | Pencere, kapı, vitrin ve korkuluktan çıkan, kesitinde oluklar bulunan uzun parçalar. Çoğu boyalı ya da eloksallıdır. | Üzerinde kalan cam, conta, plastik köşe takozu, demir vida ve menteşe | Camı çıkarın, contaları sıyırın, demir aksesuarı ayrı kutuya koyun |
| Isı yalıtımlı profil | İki alüminyum yüzün arasına koyu renkli bir yalıtım şeridinin geçirildiği daha kalın doğrama | Ortadaki şerit metal değildir; sökülmeden gelirse profil karışık sayılır | Bütün hâlde ayrı yığında tutun, düz profille karıştırmayın |
| Jant ve döküm parça | Kalın cidarlı, yüzeyi pürüzlü ya da işlenmiş döküm; jant, şanzıman kutusu, motor kapağı, pompa gövdesi | Lastik, sibop, balans ağırlığı, çelik burç ve içinde kalan yağ | Lastiği söktürün, ağırlıkları çıkarın, yağı akıtın |
| Levha ve sac kesimi | Düz plaka, rulo artığı, tabela sacı, kesim fireleri | Üstüne yapışmış koruyucu folyo, köpük ya da yapıştırılmış katman | Folyoyu soyun, boyalıları boyasızlardan ayırın |
| İçecek kutusu | İnce cidarlı, hafif, çoğu baskılı kutu | İçinde kalan sıvı, sigara izmariti, aralarına karışmış teneke kutu | Boşaltın, mıknatısla teneke kutuları ayıklayın, ezerek torbalayın |
| Talaş | Torna ve freze tezgâhından çıkan kıvrık, ince parçalar | Bor yağı ve soğutma sıvısıyla ıslanmış olması, çelik talaşla karışması | Süzdürün, kapalı kapta tutun, çelik talaşla aynı kaba koymayın |
| Mutfak eşyası | Tencere, tava, cezve, çaydanlık | Plastik sap, çelik taban, yapışmaz kaplama | Sapı sökün; tabanı mıknatıs tutuyorsa ayrı tutun |
Bu gruplar rastgele seçilmedi. Doğrama profillerinde yaygın kullanılan alaşım 6063'tür; üretici veri sayfalarında bu alaşım "mimari alaşım" diye anılır ve pencere çerçevesi, kapı, vitrin uygulamaları sayılır. İçecek kutusunun gövdesi 3004 ya da 3104, kapağı ise 5182 alaşımıdır. Döküm jantlarda ise yaygın olarak silisyum ve magnezyum içeren A356 döküm alaşımı kullanılır. Bileşimi birbirinden farklı olan bu ürünler karışık bir torbada gelirse, eritilecekleri yer önce onları yeniden ayırmak zorunda kalır. Fiyat farkının kaynağı budur.
Karıştırılan metallerden nasıl ayrılır?
Alüminyumu tanımak için kimyasal ya da ateşle deneme yapmanıza gerek yok. Evde şu sırayı izlemek çoğu zaman yeter:
- Mıknatıs: Alüminyum mıknatısı tutmaz. Mıknatısın yapıştığı her parça demir ya da çeliktir; teneke kutu, vida, menteşe ve çelik burç bu ilk elemede ayrılır.
- Ağırlık: Alüminyumun yoğunluğu yaklaşık 2,70 g/cm³'tür. Aynı boydaki çelik ya da pirinç parçayla elde tarttığınızda fark belirgin biçimde hissedilir. Mıknatıs tutmadığı hâlde beklenenden ağır gelen gümüş renkli parça çoğu zaman paslanmaz çelik ya da çinko döküm olur.
- Renk ve kesit: Bir köşeyi eğeyle hafifçe kazıyın. Alüminyumun içi açık gümüş renktedir. Altından sarı renk çıkıyorsa parça pirinçtir ve sarı hurda grubuna girer; kızıl renk çıkıyorsa bakırdır.
- Kullanım yeri: Klima ve kombi peteklerinde ince alüminyum kanatlar bakır borunun üzerine geçirilmiş olabilir. Bunlar iki metalin birlikte olduğu parçalardır, ayrı değerlendirilir.
Kablolarda da benzer bir karışıklık yaşanır. Enerji hatlarında ve bazı bina tesisatlarında alüminyum iletkenli kablo kullanılır. Kabloyu keserek iletkenin rengine bakın: gümüş renk alüminyumu, kızıl renk bakırı gösterir. Kablo hurdasının ayrımını kablo hurdası sayfasında ayrıca anlattık.
Fiyatı düşüren karışımlar ve kirlilik
Alüminyum hurdasında değeri en çok düşüren şey metal olmayan yabancı malzemedir. Ancak tek etken bu değildir; başka metallerle karışması da en az onun kadar önemlidir.
- Demir parçalar: Eritme sırasında demir, sıvı alüminyumun içinde çözünür ve katılaşınca metalin içinde istenmeyen bileşikler oluşturur. Bu yüzden profilde unutulan tek bir çelik vida bile o yığının bütününü "karışık" sınıfına düşürebilir.
- Plastik, lastik ve conta: Doğrama profilinde contalar, köşe takozları ve ısı yalıtım şeridi metal değildir. Isı yalıtım şeridi üretici şartnamelerinde poliamid ve cam elyafı karışımı olarak tanımlanır. Bunlar tartıda ağırlık yapar ama satılan metalin bir parçası değildir.
- Boya ve kaplama: Boyalı ve eloksallı profil, boyasız profilden ayrı bir gruptur. İkisini aynı yığında getirmek, boyasız malzemenin de boyalı gibi değerlendirilmesine yol açar.
- Yağ ve nem: Talaşta bor yağı, jantta ve motor parçasında makine yağı ağırlığın bir bölümünü oluşturur. Islak talaş, kuru talaşla aynı sınıfta tutulmaz.
- Alaşım karışımı: Döküm parça ile profilin, kutu ile levhanın bir arada gelmesi. Her biri temiz olsa bile bir arada geldiğinde ayıklama işi bize kalır ve bu, fiyata yansır.
Bu etkenlerin her birinin fiyata ne ölçüde yansıdığı, o günkü piyasaya ve yığının durumuna bağlıdır. Bunu telefonda, fotoğrafa ya da malzemenin kendisine bakarak netleştiriyoruz. Fiyatın genel olarak nasıl oluştuğunu hurda fiyatları sayfamızda anlattık.
Teslime hazırlık
Sökeyim mi, bütün mü vereyim?
Her ayıklama emeğe değmez. Karar verirken şu soruyu sorun: Ayrılacak parça elle ve basit bir aletle çıkıyor mu? Çıkıyorsa sökün, çıkmıyorsa bütün hâlde getirin ve ne olduğunu söyleyin.
| Parça | Önerimiz | Neden |
|---|---|---|
| Doğramadaki cam | Mutlaka çıkarın | Cam ağırdır, kırılınca tehlikelidir ve almadığımız bir malzemedir |
| Contalar ve köşe takozları | Elle sıyrılabiliyorsa çıkarın | Profil temiz gruba geçer |
| Isı yalıtım şeridi | Sökmeyin, ayrı yığında getirin | Sökmek uzun sürer, profili de bozabilir |
| Jant lastiği | Lastikçide söktürün | Lastik basınçlıdır; evde sökmeye çalışmak tehlikelidir |
| Motor bloğu ve şanzıman içindeki çelik parçalar | Sökmeyin, yağını boşaltıp bütün getirin | İç parçaların sökümü atölye işidir; bütün parça ayrı değerlendirilir |
Paketleme ve güvenlik
- Kutuları ezerek çuvala doldurun; aynı ağırlık daha az yer kaplar.
- Talaşı sızdırmayan, kapaklı bir kapta tutun. Islak talaştan sızan yağ zemini ve gideri kirletir.
- Uzun profilleri bağlayarak demet yapın. Uçları keskin olabileceği için taşırken eldiven kullanın.
- Sprey ve deodorant kutuları alüminyum olsa da içlerinde basınçlı gaz kalabilir. Bunları delmeyin, ateşe yaklaştırmayın; tamamen boşalmadıkça diğer kutuların arasına katmayın.
- Yığının önüne aracın yanaşıp yanaşamayacağını, kaçıncı katta olduğunu ve asansör bulunup bulunmadığını bize önceden söyleyin.
Almadığımız durumlar
Alüminyum kapsamında olsa da bazı malzemeleri almıyor ya da ayrıca konuşuyoruz:
- Yemek artığı olan folyo ve tek kullanımlık kaplar: Kirli ambalaj, metal hurda olarak değerlendirilemez. Temizse evsel ambalaj atığıyla birlikte ayrı toplamaya verebilirsiniz.
- Cama ya da ahşaba bağlı kalmış doğrama: Camı çıkarılmamış pencere kanadını almıyoruz. Cam, ahşap ve plastik/PVC doğrama kapsamımız dışındadır. Ayrılmış alüminyum profili, metal kol ve menteşeleri kendi metal grubunda tutun.
- İçi dolu ya da basınçlı kutular: Boşaltılmamış sprey, yangın söndürücü ve gaz tüpü alınmaz.
- Aracın tamamı: Araçtan sökülmüş jant ve motor parçası bu sayfanın konusu. Aracın kendisini bu sınıflarla değil, devir ve kayıt adımlarıyla birlikte hurda araç alımı sayfasında anlattığımız yolla alıyoruz.
- Kompozit cephe paneli: İki ince alüminyum levha arasında plastik ya da mineral dolgu bulunur. Düz levha gibi değerlendirilmez; ayrımı ve hazırlığı alüminyum kompozit panel sayfasında ayrıca anlattık.
Alüminyum hurdanızı yukarıdaki gruplara ayırıp fotoğrafını gönderirseniz, hangi sınıfa girdiğini ve teslimi nasıl planlayacağımızı birlikte belirleriz. Fiyatı belirleyen etkenler için hurda fiyatları sayfasına, üretimden düzenli çıkan profil, levha ya da talaş için fabrika ve üretim hurdası sayfasına bakabilirsiniz. Alaşım gruplarını daha ayrıntılı anlattığımız alüminyum hurda çeşitleri yazısı da işinize yarayabilir. Bize ulaşmanın yolları iletişim sayfasında.
