Bakır hurdası; elektrik tesisatından sökülen tel, klima ve kombi borusu, pano içindeki bara, motor ve trafo sargısı gibi saf ya da saflığa yakın bakırdan oluşan parçalardır. Evde tadilatta, atölyede bakımda, fabrikada hat değişiminde çıkar. Değerini en çok, parçaların sınıfına göre ayrı torbalarda gelmesi belirler. Bize önce yığının bir fotoğrafını gönderin; hangi grupların ayrılması gerektiğini görüp teslim şeklini telefonda konuşuruz.
Bakır hurdasının türleri
Hurda ticaretinde bakır, uluslararası geri dönüşüm şartnamelerinde tanımlanmış sınıflarla alınıp satılır. Bu sınıflar metalin ne kadar saf olduğunu ve üzerinde neyin kaldığını esas alır. Aşağıdaki tablo, elinizdeki parçanın hangi gruba girdiğini anlamanız için hazırlandı.
| Tür | Nasıl tanınır | Değerini düşüren durum | Teslim öncesi ne yapılmalı |
|---|---|---|---|
| Soyma tel (parlak tel) | Kılıfı alınmış, pırıl pırıl kızıl renkli, üstünde kalay ya da vernik olmayan tel | Kalaylı ince tel karışması, yeşillenme, kılıf parçası | Kalaylı ve vernikli telleri ayrı torbaya koyun; kılıf artıklarını ayıklayın |
| Kalın tel ve örgülü iletken | Kalın kesitli kablonun içinden çıkan, kaplamasız ama mat ya da hafif kararmış damarlar | Gevrekleşmiş yanık tel, yağ, kılıf kalıntısı | Yağlıysa üstündeki fazlayı silin; yanmış teli ayrı tutun |
| Bakır boru | Klima, kombi, sıhhi tesisat ve soğutma hattında kullanılan, bükülebilen kızıl boru | Uçta kalan sarı rakor, lehim, içindeki tortu ya da su, yalıtım köpüğü | Pirinç rakorları kesip ayırın; köpük yalıtımı soyun; boruyu kurutun |
| Bara, levha ve kesim parçası | Pano ve trafo merkezinde kullanılan kalın, yassı bakır çubuk; atölyeden çıkan kesim ve zımba artığı | Cıvata, somun, kalay kaplama, boya | Cıvata ve pullarını sökün; kalaylı baraları ayrı gruplayın |
| Motor ve trafo sargısı | Elektrik motoru, trafo ve bobin içindeki, üstü ince vernikle kaplı (emaye) tel | Vernik, demir sac paketinden ayrılmamış olması, reçine | Sökemiyorsanız motoru bütün getirin; sökülmüş sargıyı soyma telle karıştırmayın |
| Hafif bakır | İnce bakır levha, çatı oluğu, iniş borusu, eski kazan ve kap | Lehim, kurşun ek, perçin, boya | Demir askı ve perçinleri sökün; içi doluysa boşaltın |
| Bakır-alüminyum petek | Bakır boru üstüne dizilmiş ince alüminyum kanatlı klima ve soğutucu peteği | Demir çerçeve, plastik kapak, sarı boru ucu | Saf bakırla aynı torbaya koymayın; demir çerçeveyi ayırın |
Kılıfı üzerindeki kablo bu tablonun dışında kalır. Kablo, içindeki bakırın oranına göre ayrı bir hesapla değerlenir; ayrıntısı kablo hurdası sayfasında ve kablodan ne kadar bakır çıkar yazısında.
Soyma tel neden ayrı tutulur?
Şartnamede en üst tel sınıfı, çıplak, kaplamasız ve alaşımsız tel olarak tanımlanır. Kalaylı, lehimli ya da vernikli tel bu tanıma girmez ve bir alt gruba iner. Bir torba parlak telin içine bir avuç kalaylı ince tel karışırsa, torbanın tamamı alt grupta değerlendirilebilir. Bu yüzden kalaylı teli ilk bakışta tanımak işe yarar: rengi kızıl değil, gümüşi grimsidir.
Yanık bakır ne demek?
Kılıfından kurtulmak için ateşe atılmış tele piyasada yanık bakır denir. Yakılan telin yüzeyi oksitlenir, kararır ve bazen kırılgan hâle gelir. Uluslararası şartnamede yakılarak elde edilen tel, iki numara tel sınıfında bile istenmeyen kalemler arasında sayılır. Kablo yakmanın neden hem yasak hem de kârsız olduğunu ayrı bir yazıda anlattık.
Karıştırılan metallerden nasıl ayrılır?
Bakırla en sık karıştırılan malzemeler sarı pirinç, bronz, bakır kaplı demir ve kalaylı teldir. Evde ya da atölyede güvenle yapabileceğiniz kontroller şu sırayla ilerler:
- Mıknatısı yaklaştırın. Saf bakır mıknatıs tutmaz. Parça tutuyorsa ya içi demir olan bakır kaplama bir malzemedir ya da üstünde demir bir vida, kelepçe veya askı vardır.
- Küçük bir alanı zımparalayın. Kararmış ya da yeşillenmiş yüzeyin altında bakır kızıl, somon tonunda parlar. Pirinç sarı, bronz ise kahverengiye çalan altın sarısıdır. Kaplama bir parçada zımparanın altından gri demir çıkar.
- Parçanın nereden çıktığına bakın. Musluk gövdesi, vana, rakor ve armatür büyük çoğunlukla pirinçtir. Bara, sargı ve tesisat borusu ise bakırdır. Kullanım yeri çoğu zaman rengi teyit eder.
- Kesite bakın. Kesilmiş bir tel ucunda içi de dışı gibi kızılsa tel bakırdır. Dışı kızıl, içi gümüşi olan tel bakır kaplı alüminyum ya da çeliktir; bu teller saf bakır sayılmaz.
Ateşle yakma, asitle damlatma ya da ısıtıp renk değişimine bakma gibi yöntemleri önermiyoruz. Hem sağlığa zarar verir hem de parçanın yüzeyini bozarak sınıfını düşürür. Bakırla sarıyı ayırmanın ayrıntılı yolları bu rehberde, sarı hurdanın kendi grupları ise sarı (pirinç) hurda sayfasında.
Fiyatı düşüren karışımlar ve kirlilik
Bakırın fiyatı, metalin saflığı ve ayıklanma derecesiyle doğrudan ilişkilidir. Aynı tartıda iki farklı torba arasında fark yaratan durumlar şunlardır:
- Pirinç ve bronz bağlantılar. Boru ucunda bırakılan rakor ya da vana, boruyu bakır dışı bağlantılı boru grubuna indirir.
- Lehim ve kalay. Lehimli eklemler ve kalaylı tel, metalin saflığını düşürür.
- Demir parçalar. Cıvata, kelepçe, motor sacı ve askı demiri bakırın ağırlığına yazılmaz; ayıklanması gerekir.
- Metal olmayan kalıntılar. Kılıf parçası, köpük yalıtım, bant, toprak, boya ve reçine tartıda bakır gibi görünür ama bakır değildir.
- Yağ, su ve tortu. Kompresör yağı sinmiş tel ya da içinde su kalmış boru, metal oranını düşürür.
- Yanmışlık ve oksit. Yakılmış ya da uzun süre açıkta kalıp kabuk bağlamış bakır, temiz bakırla aynı grupta değerlendirilmez.
Günlük fiyatı belirleyen piyasa etkenlerini hurda fiyatları sayfasında açıkladık. Sitede kilogram fiyatı yayımlamıyoruz; fiyatı malzemenin sınıfını görünce, telefonda netleştiriyoruz.
Teslime hazırlık
Ayırma işi teslimden önce yapılırsa hem sizin için hem bizim için süreç kısalır. Şu düzen çoğu durumda yeterlidir:
- Her tür için ayrı çuval ya da kasa kullanın: soyma tel, kalaylı tel, boru, bara ve levha, sargı, karışık küçük parça.
- Boru uçlarındaki sarı rakorları demir testereyle kesin ve ayrı bir torbaya koyun; o parçalar sarı hurda olarak değerlendirilir.
- Telleri çuvala sıkıştırmadan önce kangal yapın. Dağınık tel hem taşırken hem tartarken zorluk çıkarır.
- Kesim ve soyma sırasında eldiven ve koruyucu gözlük kullanın. Sert tel uçları ve soyma bıçağı eli kolayca keser.
- Sökülmüş elektrik tesisatından tel alıyorsanız, hattın enerjisinin kesildiğinden emin olun. Söküm işini yetkili bir elektrikçiye yaptırın.
- İçinde soğutucu gaz bulunan klima ya da buzdolabı devresini kendiniz kesmeyin. Bu cihazlar için beyaz eşya hurdası sayfasındaki bilgilere bakın.
Bakırın tamamını sökemediğiniz durumlar da olur. Elektrik motoru, kompresör, trafo ya da pano gibi büyük parçaları bütün olarak teslim etmek mümkündür. Bütün mü satılmalı, sökülerek mi, bunu makine, tezgâh ve motor hurdası sayfasında tartıştık.
Almadığımız durumlar
Bakırla birlikte gelen her şeyi almıyoruz. Kâğıt, karton, kitap, plastik, cam, yalıtım köpüğü ve kauçuk conta kapsamımız dışındadır. Metal hurdasını bunlardan ayırın. Çalışmayan aracınız için hurda araç alımı hizmetimizin koşullarını inceleyebilirsiniz.
Elektrik ya da iletişim hattından sökülmüş altyapı kablosunu, size ait olduğunu gösteremiyorsanız teslim etmeyin. Bakır içeren elektronik kartları da alıyoruz, ama bakırla değil kendi sınıflarıyla değerlendiriyoruz; ayrıntısı elektronik kart hurdası sayfasında.
Bakırınızı satmadan önce
Elinizdeki bakırın türünü bu sayfadaki tabloya göre kabaca ayırdıysanız, bir sonraki adım fiyatın nelere bağlı olduğunu anlamaktır; bunun için hurda fiyatları sayfasını okuyabilirsiniz. Motor, kompresör ya da tesisattan çıkan karışık bakır için makine hurdası sayfası yol gösterir. Fotoğraf göndermek ya da adresimizi görmek için iletişim sayfası elinizin altında.
