Kablo hurdası, içinde bakır ya da alüminyum iletken taşıyan ve plastik kılıfla kaplı her türlü elektrik kablosudur: duvardan sökülen tesisat teli, pano artığı, eski uzatma ve cihaz kordonu, şantiyeden kalan enerji kablosu. Değeri kılıfın altındaki metalin cinsine ve kablonun kesitine göre belirlenir. Kabloyu türüne göre ayırıp, yakmadan ve kılıfıyla birlikte teslim edebilirsiniz. Elinizdeki kablonun fotoğrafını ve yaklaşık miktarını gönderin, sınıfını birlikte belirleyelim.
Kablo hurdasının türleri
Kablonun üzerinde genellikle bir kod yazar. Bu kod hem iletkenin cinsini hem de kaç damarlı olduğunu anlatır. Kod silinmişse kablonun bir ucunu kesip kesite bakmak yeterlidir: bakır kızıl, alüminyum gümüşi beyaz görünür.
| Tür | Nasıl tanınır | Değerini düşüren durum | Teslim öncesi ne yapılmalı |
|---|---|---|---|
| NYA (H07V-U) tek damarlı tesisat teli | Tek kat PVC yalıtkan, içinde tek bir som ya da örgülü bakır tel. Buat ve pano içinde, boru içinden çekilmiş olarak çıkar. | Başka kablolarla aynı çuvala girmesi, uçlarda kalan klemens ve vidalar. | Ayrı bağlayın, uçlardaki klemensi ve pabucu kesin. |
| NYM çok damarlı tesisat kablosu | Dışta kalın PVC kılıf, altında dolgu ve iki ile beş arası yalıtılmış damar. Bina ve iş yerlerinde sıva altından ve üstünden çıkar. | Sıva ve alçı artığı, kılıfın içine dolmuş toz. | Üzerindeki harcı silkeleyin, kesitine göre gruplayın. |
| TTR (H05VV-F) esnek kablo | İnce çok telli bakır, yumuşak ve kolay bükülen kılıf. Uzatma kablolarında, cihaz kordonlarında ve seyyar lambalarda bulunur. | Fiş, priz ve cihaz parçalarının kablonun ucunda kalması. | Fişi ve prizi kesip ayırın, kordonları ayrı bir çuvala koyun. |
| NYY ve kalın enerji kabloları | PVC dış kılıf, kalın kesitli bakır damarlar. Güç merkezlerinden, şalt odalarından ve fabrika enerji dağıtımından çıkar. | Toprak ve çamur, kesik uçlardaki kablo pabuçları, zırh katmanının belirtilmemesi. | Uçları temizleyin; çelik zırhlı olanları ayrı tutun ve bize söyleyin. |
| Alüminyum iletkenli kablo | Kesitte gümüşi beyaz metal; aynı kalınlıktaki bakır kablodan gözle görülür derecede hafif. | Bakır kabloyla karışması; iki metal ayrı sınıfta değerlendirilir. | Bakır kablolardan tamamen ayrı teslim edin. |
| Data, telefon ve kumanda kabloları | Çok sayıda ince damar, çoğu zaman folyo ya da örgü ekran. Bina zayıf akım tesisatından ve makine panolarından çıkar. | Kalın kılıfa göre çok az metal içermesi, konnektörlerin üzerinde kalması. | Konnektörleri kesin, kalın enerji kablosuyla karıştırmayın. |
Kesit bakır oranını nasıl değiştirir?
Bakırın yoğunluğu 8,96 g/cm³ olduğu için 1 mm² kesitli bir metre bakır iletken yaklaşık 8,96 gram gelir. Damar kesitini damar sayısıyla, çıkan sonucu da 8,96 ile çarptığınızda bir metredeki bakırın gramını bulursunuz. Bu değeri üreticinin kataloğundaki kablo ağırlığına böldüğünüzde kablonun ne kadarının bakır olduğu ortaya çıkar. Aşağıdaki oranlar bu yöntemle, bir kablo üreticisinin yayımladığı katalog ağırlıklarından hesaplandı. Üreticiden üreticiye kılıf kalınlığı değiştiği için yaklaşık değerlerdir.
| Kablo | Hesaplanan kesit aralığı | Ağırlıkta yaklaşık bakır payı |
|---|---|---|
| NYA tek damar | 1,5 ile 6 mm² | %67 ile %83 |
| NYM üç damar | 3×1,5 ile 3×6 mm² | %31 ile %49 |
| TTR esnek kablo | 2×0,75 ile 3×2,5 mm² | %24 ile %41 |
Tablodan çıkan kural basit: kablo inceldikçe ve kılıf kalınlaştıkça kilodaki bakır azalır. Bu yüzden ince cihaz kordonu ile kalın tesisat teli aynı torbada teslim edildiğinde, karışımın değeri en zayıf kabloya göre biçilir. Hesabın ayrıntısı ve daha fazla kesit için 1 kg kablodan ne kadar bakır çıkar yazısına bakabilirsiniz.
Karıştırılan metallerden nasıl ayrılır?
Kablo hurdasında en sık yaşanan karışıklık bakır ile alüminyum iletken arasındadır. Kalın enerji kablolarında ayrıca çelik zırh katmanı bulunabilir. Şu sırayı izleyin:
- Kesite bakın. Kablonun ucunu keskin bir pense ya da kablo makasıyla temiz kesin. Kızıl renk bakırı, gümüşi beyaz renk alüminyumu gösterir.
- Ağırlığı karşılaştırın. Alüminyumun yoğunluğu 2,70 g/cm³, bakırınki 8,96 g/cm³'tür. Aynı kesitteki bakır iletken alüminyumdan üç kattan fazla ağırdır; iki parçayı elde tartınca fark hissedilir.
- Mıknatısı zırhta kullanın. Kalın enerji kablolarının bazılarında dış kılıfın altında çelik tel ya da çelik bant zırh bulunur. Mıknatıs bu katmanı yakalar. Zırhlı kabloyu zırhsızla karıştırmayın.
Ayırt etmek için kabloyu yakmayın, aside ya da kimyasala batırmayın. Kesit ve ağırlık yeterli bilgi verir; emin olamadığınız parçayı fotoğrafıyla sorun. Soyulmuş bakır telin sınıfları için bakır hurdası, iletkeni alüminyum çıkan kablolar için alüminyum hurdası sayfasına bakabilirsiniz.
Fiyatı düşüren karışımlar ve kirlilik
Kablo hurdasının fiyatını belirleyen asıl şey, kilonun içindeki metal oranıdır. Bu oranı düşüren her şey fiyatı da düşürür:
- Kesit karışımı: Kalın tesisat teli, ince kordon ve data kablosu aynı yığında olduğunda yığının tamamı düşük oranlı sınıfa göre değerlendirilir.
- Uçta kalan parçalar: Fiş, priz, klemens, sigorta, pabuç ve konnektör kablonun değil, ayrı birer malzemenin ağırlığıdır.
- Toprak, sıva ve su: Yıkımdan ya da kazıdan çıkan kablonun üzerindeki çamur ve harç, ıslak kablonun içindeki su tartıda metal gibi görünür ama metal değildir.
- Yanmış kablo: Isıyla kararmış, kılıfı erimiş kablodan çıkan bakır, temiz soyulmuş bakırla aynı sınıfa girmez. Kabloyu yakmak hem yasaktır hem de kazanç sağlamaz.
- Metal cinsi karışımı: Bakır ve alüminyum iletkenler aynı çuvalda olduğunda ikisini ayırmak gerekir. Bu iş teslimden önce sizde yapılırsa değerlendirme hem hızlı hem doğru olur.
Sitede kilo fiyatı yayımlamıyoruz. Fiyatın nasıl oluştuğunu ve sizin elinizdeki etkenleri hurda fiyatları sayfasında anlattık.
Teslime hazırlık
Kabloyu soymak zorunda değilsiniz; kılıflı kablo da sınıfına göre değerlendirilir. Kendi soymayı düşünüyorsanız bunun zaman aldığını, elle soyulan ince kabloda emeğin çoğu zaman karşılığını vermediğini bilin. Teslimden önce şunları yapmanız yeterli:
- Kabloları türüne ve kalınlığına göre ayrı demetlere ya da çuvallara koyun.
- Fiş, priz, klemens ve pabuç gibi uç parçalarını kesip ayrı bir kaba alın.
- Uzun kabloları sarıp bağlayın; taşıma sırasında çözülen kablo hem yük hem tehlike olur.
- Kablo makaradaysa makaranın ahşap mı metal mi olduğunu söyleyin.
Binadan ya da makineden kablo sökülecekse önce hattın enerjisi kesilmeli ve bu, yetkili bir elektrikçi tarafından kontrol edilmelidir. Enerjisi olduğundan emin olmadığınız bir kabloyu kesmeyin. Evden ya da işyerinden çıkan kablo için ev ve işyeri hurdası, tesis ve hat sökümünden çıkan kablo için fabrika hurdası sayfasına bakabilirsiniz.
Kablo yakmanın yasal ve sağlık boyutu
Kılıfı eritip bakırı çıkarmak için kablo yakmak, mevzuatta açıkça yasaklanan bir uygulamadır. 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 8. maddesi, her türlü atık ve artığı çevreye zarar verecek şekilde alıcı ortama vermeyi yasaklar. Kanunun 20. maddesi ise Kanun'a aykırı davranışlara uygulanacak idari para cezalarını düzenler. Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 5. maddesi de atıkların doğrudan havaya verilmesini ve düşük sıcaklıklarda yakılmasını yasaklar; aynı maddeye göre atıklar izinli tesisler dışında diğer maddelerle ve yakıtlarla karıştırılarak yakılamaz. Sağlık yönünden de durum açıktır: Dünya Sağlık Örgütü, kontrolsüz atık yakmayı, eksik yanma nedeniyle dioksin salınımının en kötü kaynakları arasında sayar. Kablo kılıflarının çoğu PVC'dir. Ayrıntılı açıklama için kablo yakmak neden yasak yazısını okuyabilirsiniz.
Almadığımız durumlar
- Soyulup ayrılmış kılıf: Kablodan ayrılmış plastik ve PVC kılıfı satın almıyoruz. İçinde bakır veya alüminyum iletken bulunan kablo hurdasını ise kendi grubunda değerlendiriyoruz. Kılıfı yakmayın; ayrılmış metal dışı parçalar için belediyenin uygun toplama kanalını öğrenin.
- Ahşap kablo makarası: Ahşap almıyoruz. Kablo makaradaysa boş makaranın ne olacağını telefonda konuşuyoruz.
- Yakılmış ya da yakılmak üzere hazırlanmış kablo: Yakmayı teşvik eden hiçbir uygulamanın parçası olmuyoruz. Yakılmış kablo elinizdeyse durumunu telefonda konuşuyoruz.
- Kablolu cihazların tamamı: Kordonu üzerindeki cihaz kablo hurdası değildir. Beyaz eşya, motor ve kart içeren cihazları ayrı değerlendiriyoruz; makine ve motorlar için makine hurdası sayfasına bakın.
Kablonun cinsi ve kesitiyle birlikte günün fiyatını öğrenmek için hurda fiyatları sayfasını okuyabilir, fotoğraf göndermek için iletişim sayfasındaki yollardan birini kullanabilirsiniz.
