Elektronik hurda dediğimiz şey, cihazın içindeki baskılı devre kartı ve ona bağlı metal parçalardır: bilgisayar anakartı, sunucu ve ağ cihazı kartları, telefon kartı, güç kaynağı, kasa sacı, soğutucu blok. Bunları alıyor ve kartın sınıfına göre ayrı gruplarda değerlendiriyoruz, çünkü bir televizyon kartıyla bir sunucu kartının içindeki metal aynı değildir. İlk adım, kartların ya da cihazların toplu bir fotoğrafını çekip ne kadar olduğunu kabaca söylemenizdir; hangi grupta değerlendireceğimizi ve nasıl teslim alacağımızı malzemeyi gördükten sonra söylüyoruz.
Elektronik hurdanın türleri
Kartlar renginden çok üzerindeki bileşenlerle ayrılır. Geri kazanım sektöründe yaygın ayrım şöyle: sunucu, telekom ve ağ cihazlarından çıkan, altın kaplama konnektörleri ve yoğun entegre devreleri olan kartlar üst sınıfa girer. Güç kaynağı, monitör ve yazıcı kartları ise bakır ve demiri bol, değerli metali az olan alt sınıftır. Aşağıdaki tablo teslimden önce kendi yığınınızı ayırmanız için hazırlandı.
| Tür | Nasıl tanınır | Değerini düşüren durum | Teslim öncesi ne yapılmalı |
|---|---|---|---|
| Sunucu, ağ ve telekom kartları | Kenarında sarı parlak tırnaklar (konnektör), sık dizilmiş çipler, büyük işlemci yuvası | Tırnakların kesilmiş ya da sökülmüş olması, kartın kırılıp parçalanması | Kartı bütün bırakın; raylı kızakları ve vida setlerini ayrı torbaya koyun |
| Masaüstü ve dizüstü anakartları | İşlemci soketi, bellek yuvaları, arka paneldeki bağlantı çıkışları | Üzerinde soğutucu, pil veya fan kalması | Alüminyum soğutucuyu ve CMOS pilini çıkarın, bellekleri ayrı kutuya alın |
| Telefon ve tablet kartları | Avuç içi büyüklüğünde, iki yüzü de bileşenle dolu küçük kartlar | Cihazın içinde ekran, cam ve pille birlikte gelmesi | Pili mutlaka ayırın; şişmiş pili hiç zorlamayın, cihazla birlikte ayrı paketleyin |
| Güç kaynağı, televizyon ve yazıcı kartları | Kahverengi ya da yeşil zemin, iri trafo ve kondansatörler, az çip | Plastik kasa ve kabloyla birlikte tartıya girmesi | Kartı kasadan çıkarabiliyorsanız çıkarın; çıkaramıyorsanız cihazı olduğu gibi bırakın |
| Kasa, raf ve soğutucu metali | Boyalı sac kasa, alüminyum ekstrüzyon soğutucu, bakır ısı borusu | Plastik kapak, sünger ve etiketlerin üzerinde kalması | Sacı demir grubuna, soğutucuyu alüminyuma, bakır boruyu bakıra ayırın |
| İşlemci ve bellek modülleri | Kare seramik ya da yeşil gövdeli işlemciler, uzun ince bellek çubukları | Bacakların ezilmesi, karta yeniden takılıp kırılması | Küçük bir kutuda, birbirine sürtmeyecek şekilde ayrı tutun |
Karıştırılan metallerden nasıl ayrılır?
Elektronik hurdada asıl karışıklık metal ile metal arasında değil, kart ile kartı taşıyan gövde arasındadır. Bir masaüstü kasasının ağırlığının büyük kısmı sac ve plastiktir; kart ise kasanın içinde küçük bir paydır. Kasayı bütün getirdiğinizde kartın sınıfı tartının içinde kaybolur. Bu yüzden ayırmaya en büyükten başlamanızı öneriyoruz.
- Önce gövdeyi kartlardan ayırın. Tornavidayla açılan vidalar dışında hiçbir şeyi kırmayın, kesmeyin.
- Kartları iki yığına bölün: kenarında sarı tırnak ve yoğun çip olanlar bir yana, iri trafolu ve az çipli olanlar öbür yana.
- Soğutucuya mıknatıs tutun. Tutmuyorsa ve hafifse büyük ihtimalle alüminyumdur; alüminyum hurda grubuna gider. Isı borusu ve bakır taban ayrı tutulursa bakır hurda olarak değerlendirilir.
- Kabloları, adaptörleri ve güç kablolarını karttan ayrı bir torbaya koyun; bunlar kart sınıfına girmez.
- Pilleri ve aküleri en sona bırakmayın, en başta ayırın.
Kart üzerindeki altın kaplamayı ya da bileşenleri kazımaya, asitle çözmeye veya yakarak plastiği ayırmaya çalışmayın. Bu işlemler zehirli duman ve kimyasal atık çıkarır, kartın sınıflandırılmasını da bozar.
Fiyatı düşüren karışımlar ve kirlilik
Elektronik kartın değeri, içinden geri kazanılacak bakır ve değerli metalden gelir; kartın kendisinden değil. Bu nedenle değeri kartla birlikte tartıya giren her yabancı parça düşürür. Sık karşılaştığımız durumlar:
- Üst sınıfla alt sınıfın karışması: Bir çuval anakartın içine birkaç televizyon kartı girdiğinde tüm çuval alt sınıftan değerlendirilir.
- Gövdeyle birlikte gelen kart: Kasa, plastik kapak ve ekran camı ağırlığı artırır ama değeri artırmaz.
- Pil ve batarya: İçinde pil kalan cihaz hem güvenlik sorunu yaratır hem de ayrıca ayrılması gerekir.
- Kırık ve ıslanmış kart: Su almış, çamurlanmış ya da ezilmiş kartlarda sınıfı ayırt etmek zorlaşır.
- Tırnağı kesilmiş kart: Konnektörleri sökülmüş kart, aynı kartın bütün hâlinden daha aşağı bir gruba düşer.
Elektronik hurdanın değerinin neye göre oluştuğunu genel olarak hurda fiyatları sayfasında anlattık; kart sınıflarını daha ayrıntılı tanımak isterseniz elektronik kart hurdası rehberimize bakabilirsiniz.
Teslime hazırlık
Veri içeren parçalar
Bilgisayar, sunucu ve telefonla birlikte üzerindeki sabit disk, SSD ve hafıza kartı da elinizden çıkar. Teslimden önce bu parçaları ya kendiniz sökün ya da içindeki verinin silindiğinden emin olun. Kurum ve şirketlerin bu konuda kendi bilgi güvenliği kuralları olabilir; o kurallar ne diyorsa disk o şekilde ayrılmalıdır. Diski sökemediğiniz cihazları bize bildirin, teslim biçimini buna göre konuşalım.
Pil ve bataryalar
Dizüstü bilgisayar, telefon, tablet ve kesintisiz güç kaynağı içindeki piller elektronik hurdanın en riskli parçasıdır. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), lityum iyon pillerin ve bu pilleri içeren cihazların taşıma sırasında yangın çıkarabileceğini belirtir ve pil kutuplarını iletken olmayan bantla kapatmayı ya da her pili ayrı poşete koymayı önerir. Şişmiş, delinmiş ya da ısınan pili zorlayarak çıkarmayın; cihazın içinde bırakıp ayrı paketleyin ve bize durumu söyleyin. Kurşun asitli UPS aküleri için akü hurdası sayfamızı okuyabilirsiniz.
Mevzuatın sizden istedikleri
Resmî Gazete'nin 26.12.2022 tarihli, 32055 sayılı nüshasındaki AEEE yönetmeliğinin 11. maddesi, kullanıcıların atık elektronik eşyayı diğer ev atıklarından ayrı biriktirmesini, belediye toplama noktalarına, atık getirme merkezlerine ya da üretici, dağıtıcı ve lisanslı işleme tesislerinin toplama sistemlerine vermesini ve kayıt dışı toplayıcılara vermemesini ister. Aynı yönetmeliğin 5. maddesi, elektronik eşyayla birlikte toplanan pil ve akülerin ayrıldıktan sonra kendi yönetmeliğine göre yönetileceğini söyler. Elektronik hurdanızı kime verirseniz verin, alıcının bu malzemeyi hangi lisanslı tesise ilettiğini sorma hakkınız var.
Paketleme
Kartları karton kutuya ya da çuvala, sınıflarına göre ayrı ayrı koyun. Kartları üst üste fırlatmak yerine dik dizmek, bileşenlerin kırılmasını önler. Küçük parçaları (işlemci, bellek, telefon kartı) kapağı kapanan kutuda tutun. Kutuların üzerine içinde ne olduğunu kalemle yazmanız, tartı sırasında karışıklığı azaltır.
Almadığımız durumlar
Bazı elektronik atıklar metal hurda olarak değil, ancak kendi toplama zinciri üzerinden yönetilebilir. Aşağıdakileri almıyoruz:
- Tüplü televizyon ve monitörlerin camı ve kırık tüpler.
- Flüoresan lambalar ve cıva içeren lambalar.
- İçinden ayrılamayan, şişmiş ya da sızdıran pil ve bataryalar.
- Toner ve mürekkep kartuşları, plastik aksesuarlar ve yalnız plastikten oluşan cihaz parçaları.
- Tıbbi cihazlar ve içinde kimyasal bulunan laboratuvar aletleri.
Bu tür atıklar için ilçe belediyelerinin atık getirme merkezleri kullanılabilir. Örneğin Nilüfer Belediyesi'nin Alaaddinbey'deki atık getirme merkezi; elektrikli ve elektronik ekipmanlarla birlikte piller, flüoresan lambalar ve evsel tehlikeli atıklar dâhil 14 ayrı türde atık topluyor. Kendi ilçenizdeki noktayı belediyenizden öğrenebilirsiniz.
Kartlarınızı sınıfına göre ayırıp pilleri çıkardıktan sonra kabaca kaç kutu ya da kaç kilo olduğunu bir fotoğrafla birlikte bize iletin. Elektronik hurda için fiyatı neyin belirlediğini fiyat rehberimizde okuyabilirsiniz. Kartlar bir ofis ya da iş yeri boşaltırken çıktıysa ev ve iş yeri hurdası sayfası, üretim hattından çıktıysa fabrika ve üretim hurdası sayfası işinize yarar. Teslim yeri ve zamanı için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
