Beyaz eşya hurdası denince çoğunlukla kullanılmayan buzdolabı, çamaşır ve bulaşık makinesi, fırın, termosifon ya da klimanın dış ünitesi anlaşılır. Bizim ilgilendiğimiz kısım bu cihazların metal yüküdür: sac gövde, motor, kompresör, bakır boru ve kablo. Cihazı sökmeden, gaz devresine dokunmadan duruşunu gösteren bir fotoğraf gönderin; kaç parça olduğunu, katı ve asansörü yazın. Hangi cihazın bize, hangisinin bayi ya da belediye kanalına daha uygun olduğunu bu fotoğrafa bakarak konuşuyoruz.
Beyaz eşya hurdasının türleri
Her cihazın içinde farklı oranda metal, plastik, cam ve köpük bulunur. Aşağıdaki tablo, en sık gelen cihazlarda neye bakıldığını ve teslimden önce sizin yapabileceğiniz tek şeyin ne olduğunu gösteriyor.
| Cihaz | İçindeki metal kısım | Değerini düşüren durum | Teslim öncesi ne yapılmalı |
|---|---|---|---|
| Buzdolabı ve derin dondurucu | Sac kasa, arka kısımda kompresör, ince bakır ya da alüminyum borular | Gaz borusunun kesilmiş, kompresörün sökülmüş olması; içinde bırakılan yiyecek ve su | Fişten çekip birkaç gün kapağı aralık bekletin, rafları içinde bırakın, boruya dokunmayın |
| Çamaşır makinesi | Sac gövde, paslanmaz tambur, motor, kablo demeti | Tamburdan çıkmayan su, makinenin parçalanıp yarım gelmesi | Pompa filtresinden kalan suyu boşaltın, hortumları içine sarın |
| Bulaşık makinesi | Paslanmaz iç hazne, sac dış kasa, pompa motoru | İçinde unutulmuş tabak ve sepet dışı eşya | Sepetleri boşaltın, su girişini musluktan kapatıp sökün |
| Fırın ve set üstü ocak | Sac gövde, rezistans, ızgara ve tepsiler | Kırık cam kapağın gövdeye dağılması, doğal gazlı ocakta bağlantının sökülmemiş olması | Doğal gaz bağlantısını yetkili firmaya söktürün, cam kapağı bantlayın |
| Klima dış ünitesi | Kompresör, bakır boru, alüminyum kanatlı kondenser, sac kasa | Gazı alınmadan kesilip duvardan indirilmiş ünite | Sökümü belgeli bir klima teknisyenine yaptırın, gazın alındığını teyit edin |
| Termosifon ve şofben | Çelik tank, bakır ya da çelik bağlantılar, rezistans | İçinde su kalması, gazlı şofbende bağlantının yetkisiz sökülmesi | Tankın suyunu boşaltın, gazlı cihazın bağlantısını yetkili firmaya ayırtın |
Karıştırılan malzemelerden nasıl ayrılır?
Beyaz eşyada asıl karışıklık metalle metal arasında değil, metalle görünüşte metal olan parçalar arasındadır. Bunu evde güvenle ayırmanın sırası şöyle:
- Mıknatıs: Gövdeye tutan mıknatıs sacın çelik olduğunu söyler. Bulaşık makinesinin iç haznesinde mıknatıs zayıf tutuyor ya da hiç tutmuyorsa o parça çoğunlukla paslanmazdır.
- Renk ve kesit: Klima ve buzdolabı borularında kızıl renk bakırı, gümüş grisi ve hafif yüzey alüminyumu gösterir. Boruyu kesmek gerekmez; bağlantı noktasının rengi yeterli ipucunu verir.
- Kaplama: Paslanmaz görünümlü kapakların bir kısmı aslında folyo ya da boya kaplı sactır. Kenardan bakınca altta beyaz ya da gri sac görünüyorsa paslanmaz değildir.
- Plastik iç yüzey: Buzdolabının iç kabı ve kapı rafları plastiktir, aradaki dolgu yalıtım köpüğüdür. Bunlar metal sayılmaz ve cihazdan sökülmeden teslim edilir.
Yakarak, asit damlatarak ya da kompresörü açarak deneme yapmayın. Bakır ve alüminyum ayrımının ayrıntısı için bakır hurdası ve alüminyum hurdası sayfalarına bakabilirsiniz; sac gövdenin değerlendirilmesi ise demir hurdası sayfasındaki sınıflara yakındır.
Klima hurdasında iç ünite, dış ünite ve borular
Split klima iki ayrı parçadan ve onları bağlayan borulardan oluşur; üçü hurdada farklı değerlendirilir.
- Dış ünite: Ağırlığın ve değerin çoğu buradadır. Sac kasanın içinde kompresör, bakır borulu ve alüminyum kanatlı kondenser ile fan motoru bulunur. Kasayı açmadan, gazı alınmış hâliyle bütün teslim edin.
- İç ünite: Gövdesi büyük ölçüde plastiktir; içinde küçük bir bakır-alüminyum eşanjör, fan motoru ve kumanda kartı vardır. Dış üniteyle aynı yığına koyun ama ayrı söyleyin.
- Bağlantı boruları: Duvardan çıkan iki bakır boru genelde siyah yalıtım köpüğüyle kaplıdır. Köpüğü sıyırabiliyorsanız sıyırın; bakır borular bakır hurdası grubuna girer, köpüğü almıyoruz.
- Kumanda ve pil: Uzaktan kumandanın pilini çıkarın; pilleri atık pil kutusuna bırakın.
Salon tipi ve kaset klimalarda da düzen aynıdır: gaz devresi bir teknisyen tarafından boşaltılmadan hiçbir boru kesilmez. İşyerinde çatıdaki büyük üniteler ya da birden çok dış ünite söz konusuysa fotoğraf ve etiket bilgisiyle başlayın.
Fiyatı düşüren karışımlar ve kirlilik
Beyaz eşyada değer cihazın kilosundan çok, içindeki metalin ne kadarının sağlam ve ayrılabilir kaldığına bağlıdır. Fiyatı aşağı çeken durumlar:
- Eksik cihaz: Motoru, kompresörü ya da bakır borusu sökülmüş bir kasa, yalnızca sac olarak ele alınır.
- Su ve yiyecek artığı: Tambur ya da hazne içinde kalan su ağırlığı artırır ama metal değildir; teslimde düşülür.
- Kırık cam ve dağılmış plastik: Fırın camı ya da buzdolabı rafları parçalanıp gövdeye karışınca ayıklama işi çıkar.
- Cihazın içine doldurulmuş başka atık: Taşınma sırasında makinenin içine konan çaput, karton ya da oyuncak ayrıca ayıklanır.
- Yağ sızıntısı: Kompresör ya da gaz borusu kesilmiş cihazlardan sızan yağ zemini ve diğer metali kirletir.
Rakamı sitede yazmıyoruz. Günlük değeri cihazın fotoğrafını ve sayısını görünce söylüyoruz; fiyatın hangi etkenlerle oluştuğunu hurda fiyatları rehberinde anlattık.
Teslime hazırlık
Hazırlığın büyük kısmı bir şey yapmamaktan ibarettir. Cihazı bütün bırakmak hem sizin güvenliğiniz hem de içindeki metalin korunması için en doğru yoldur.
Gaz devresine dokunmayın
Buzdolabı ve klimanın borularında soğutucu gaz bulunur. Yeni ev tipi buzdolaplarında kullanılan izobütan (R-600a) aşırı yanıcı bir gazdır ve buharı havadan ağır olduğu için yere yakın birikip uzaktaki bir kıvılcımla tutuşabilir. Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete 15.10.2024, sayı 32693) 6. maddesinde bu gazların atmosfere salınmasını ve gaz geri kazanılmadan cihazın bertaraf edilmesini yasaklar. Aynı yönetmeliğin 16. maddesine göre sabit klima ve soğutma cihazını devreden çıkaran kişinin Mesleki Yeterlilik Belgesi olması gerekir. Bu yüzden boruyu kesmeyin, kompresörü sökmeyin; duvardaki klimayı belgeli bir teknisyene indirtin.
Taşıma ve bekletme
- Buzdolabını mümkünse dik taşıyın, kapağını ve raflarını bantlayın.
- Çamaşır makinesinin suyunu boşaltın, kapağını bantlayın. Fişi ve su hortumunu siz ayırın, arka kasayı açmayın.
- Doğal gazlı fırın, ocak ve şofbenin bağlantısını yalnız yetkili firma ayırır; bu iş bizim ya da sizin işiniz değildir.
- Pilli ya da şarjlı parça (uzaktan kumanda, şarjlı süpürge) varsa ayrı tutun. AEEE yönetmeliğinin 5. maddesine göre cihazdan ayrılan pil ve aküler ayrı mevzuata göre yönetilir; akü için akü hurdası sayfasına bakın.
- Apartmanda kat, asansör ölçüsü ve kapı önüne aracın yanaşıp yanaşamayacağı bilgisini önceden yazın.
Mevzuat ne diyor?
Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Yönetimi Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 26.12.2022, sayı 32055) kullanılmayan beyaz eşyayı evsel çöpten ayrı tutmanızı ister (11. madde). Aynı madde atık cihazın belediyenin toplama noktasına, atık getirme merkezine, satıcıya, üreticiye ya da lisanslı işleme tesisine verilmesini ve kayıt dışı toplayıcıya verilmemesini öngörür. Cihazın üzerindeki üstü çarpılı çöp kutusu işareti de bu ayrı toplama zorunluluğunu gösterir (9. madde). Çalışan bir cihazı atık saymak zorunda değilsiniz; yönetmelik kullanılmış eşyanın yeniden kullanıma yönlendirilebileceğini de yazar. Yeni cihaz alıyorsanız 10. madde size bir seçenek daha verir: satıcı, talep ederseniz aynı işi gören eski cihazınızı markasına bakmadan, yeni cihazı adresinize teslim ederken ücret almadan geri alır. Teslim aynı gün olmazsa bu hak satış tarihinden itibaren 30 takvim günü içinde kullanılır. Daha ayrıntılı bir kontrol listesi beyaz eşya hurdası satarken yazımızda.
Almadığımız durumlar
- Gazı alınmadan borusu kesilmiş ya da kompresörü delinmiş buzdolabı ve klima.
- Doğal gaz bağlantısı yetkili firma tarafından ayrılmamış fırın, ocak, kombi ve şofben.
- Yalnızca plastik ve camdan oluşan küçük ev aletleri ile cihazdan ayrılmış iç plastik kaplar ve yalıtım köpüğü.
- Su, yiyecek ya da başka atıkla dolu bırakılmış cihazlar.
- Hâlâ çalışan ve sizin ikinci el satmak ya da bağışlamak isteyebileceğiniz cihazlar; bunları önce o yolla değerlendirmenizi öneririz.
Metal olmayan atıklar için nereye başvurabileceğinizi Bursa'da cam, kâğıt ve plastik nereye verilir yazısında topladık.
Kombi ya da peteklerin de yerinden sökülmesi gerekiyorsa, gaz bağlantısı ayrıldıktan sonraki işi kalorifer kazanı, petek ve kombi sökümü sayfasında anlattık. Taşınma, tadilat ya da ev boşaltırken beyaz eşyayla birlikte petek, kablo ve metal mobilya da çıkıyorsa hepsini tek seferde konuşmak işinizi kolaylaştırır; bunun için ev ve işyeri hurdası sayfasına bakın. Fiyatın nasıl oluştuğunu hurda fiyatları sayfasında, bize ulaşma yollarını iletişim sayfasında bulabilirsiniz.
