Makine, Tezgâh ve Motor Hurdası

Atölyesini kapatan, üretim hattını yenileyen ya da deposunda yıllardır çalışmayan bir tezgâh tutan işletmelerden makine hurdası alıyoruz: torna, freze, pres, kompresör, elektrik motoru, pompa, redüktör ve elektrik panosu. Bu işte değeri yalnız kilo belirlemez; gövdenin içindeki bakır sargı ve ayrılabilen diğer metaller de hesaba girer. İlk adım olarak makinenin tamamını ve etiket plakasını gösteren birkaç fotoğraf gönderin. Bütün mü teslim etmek, yoksa parçalara ayırmak mı daha mantıklı, fotoğrafa bakarak birlikte karar verelim.

Bu hizmet hangi durumlar için?

• Hat değişimi: Yeni makine devreye girince eskisi çoğu zaman ikinci el alıcı bulamaz ve fabrikanın bir köşesine çekilir. Yer kaplayan bu gövde, yenisi çalışmaya başladıktan sonra hurdaya ayrılabilir.
• Atölye kapanışı ya da taşınma: Kiraladığı dükkânı boşaltan bir tornacının elinde tezgâh, sütunlu matkap, mengene, kalıp ve raf kalır. Bunların hepsini tek bir liste üzerinden değerlendiriyoruz.
• Bakım deposunda biriken motorlar: Sargısı yanmış ya da rulmanı dağılmış motorlar ve pompalar raflarda yıllarca bekler. Bobinaja gönderilmeyecek olanlar hurda olarak satılabilir.
• Kompresör yenilemesi: Vidalı kompresöre geçen işletmelerde eski pistonlu kompresör, hava tankı ve kurutucu boşta kalır.
• Pano ve tesisat yenilemesi: Elektrik altyapısı değiştirilen binalarda sac pano gövdeleri, kontaktörler, baralar ve besleme kabloları çıkar.

Bu işte genelde hangi metaller çıkar?

Bir makine tek bir metalden yapılmaz. Gövdeyi ve iç aksamı ayrı sınıflar olarak düşünmek, satıştan önce neyin elinizde olduğunu anlamanızı kolaylaştırır.

• Döküm ve çelik gövde: Tezgâh kızağı, pres gövdesi, kaide ve motor kapakları demir ve çelik hurdası grubuna girer. Ağırlığın büyük kısmı genelde buradadır.
• Motor sargısı: Elektrik motorlarının sargısı çoğunlukla bakırdır, bazı motorlarda alüminyum sargı da bulunur. Gövdeden çıkarılmış sargı bakır hurdası olarak ayrı değerlendirilir.
• Alüminyum aksam: Küçük motorların dış gövdesi, fan kapakları ve bazı pompa gövdeleri alüminyum dökümdür.
• Kablo ve bara: Makineyi besleyen kablo ve pano içindeki bakır baralar kablo hurdası ile bakır tarafında ayrılır.
• Burç, rakor ve vana: Kaymalı yataklardaki bronz burçlar ve hidrolik devredeki pirinç rakorlar bakır alaşımıdır. Demirle karışmamaları için ayrı bir kovada toplanmaları iyi olur; sarı hurda sayfasında bu parçaların nasıl tanındığını anlattık.
• Paslanmaz aksam: Gıda, süt ve kimya makinelerinin hazne, tezgâh ve borularında sık sık paslanmaz çelik bulunur.
• Kesici takımlar: Tezgâhın çekmecesinden çıkan aşınmış torna ve freze uçları ile karbür matkaplar çelik talaştan ayrı değerlendirilen bir gruptur; demir yığınına atılmadan karbür (vidia) uç hurdası olarak toplanmalıdır.

Motor, dinamo ve trafo hurdasında neye bakılır?

Araç ve iş makinesinden sökülen şarj parçasına piyasada hâlâ "dinamo" deniyor. Bugünkü araçlarda bu parça teknik olarak alternatördür; diyot doğrultucular ucuzlayınca alternatör dinamonun yerini aldı. İçinde demir çekirdek üzerine sıkı sarılmış bakır sargı bulunur. Marş motorlarını, alternatörleri ve küçük elektrik motorlarını bütün hâlde, üzerindeki yağ ve kablo artığından arındırıp ayrı bir kasada toplayın.

Trafoda ilk bakılacak şey soğutma tipidir. Küçük kuru tip trafolarda sargı emaye kaplı telden yapılır ya da reçineyle kalıplanmış bir blok içindedir; fotoğrafına bakarak ayrı değerlendiriyoruz. Büyük güç trafoları ise sargıyı hem soğutan hem yalıtan trafo yağıyla doludur. Yağlı trafoda yağın cinsi bilinmeden iş ilerlemez; aşağıdaki özel işlem bölümünü okuyun ve etiket plakasının fotoğrafını gönderin.

Motor ve trafonun çekirdeği ince silisli sac katmanlarından oluşur ve demir grubuna girer. Sargı çekirdekten ayrılmadıkça parça karma sınıfta değerlendirilir; ayırma işini kesme ve ısıtma gerektiriyorsa kendiniz yapmayın.

Teklif için bizden istenen bilgiler

• Makinenin adı ve markası: Etiket plakasının net bir fotoğrafı çoğu zaman yeterlidir. Motor gücü ve imal yılı genelde orada yazar.
• Yaklaşık ağırlık: Kullanım kitapçığında ya da plakada yazıyorsa iletin. Bilinmiyorsa boy, en ve yükseklik ölçüleri tahmin için işe yarar.
• Fotoğraflar: Makinenin bütünü, kapağı açık pano ve motorun göründüğü birer kare.
• Adres ve ilçe: Makinenin durduğu yerin açık adresi.
• Erişim: Makine zemin katta mı, kapı ne kadar geniş, araç kapıya yanaşabiliyor mu, forklift ya da vinç gerekecek mi?
• Hazırlık durumu: Makine zemine ankrajlı mı, elektrik bağlantısı ayrıldı mı, içinde yağ ya da soğutma sıvısı var mı?

Alım nasıl ilerliyor?

1. Fotoğrafları ve yukarıdaki bilgileri iletişim sayfasındaki kanallardan iletiyorsunuz.
2. Fotoğraf üzerinden metalleri sınıflandırıyor, bütün ya da ayrılmış teslimden hangisinin uygun olduğunu söylüyoruz. Söküm, kesim ve yükleme için neye ihtiyaç olduğunu aynı konuşmada planlıyoruz.
3. Teslim günü belirleniyor. Elektrik bağlantısının ayrılması ve yağın boşaltılması gibi hazırlıkların o güne kadar sizin tarafınızda bitmesini rica ediyoruz.
4. Malzeme sizin önünüzde dijital terazide tartılıyor ve sınıflarına göre ayrılıyor; gövde gibi ağır parçalarda kantar fişi düzenleniyor. Değer, önceden konuştuğumuz esaslar üzerinden netleşiyor; ödeme tartım bitince nakit, isteyene havale ya da EFT ile yapılıyor.

Fiyatı bu işte ne değiştirir?

• Bakır payı: Motor, bobin ve kablo ne kadar çoksa değer o kadar yukarı çıkar. Birkaç tonluk bir tezgâhta bakır, toplam ağırlığın küçük bir kısmı olabilir.
• Bütün motor mu, ayrılmış sargı mı: Uluslararası hurda sınıflandırmasında bütün elektrik motorları kendine ait karma bir sınıftır. Redüktör, pompa ve demir kaide gibi fazla çelik eklentiler bu sınıfa girmez. Buzdolabı ve klimadan çıkan kapalı tip kompresörler de ayrı bir sınıfta tutulur. Motoru pompasından ayırmak bu yüzden fark yaratır.
• Yağ ve kir: Karteri dolu redüktör, yağ emmiş talaş ve çamurlu tabla, malzemenin sınıfını düşürür.
• Metal olmayan kısımlar: Plastik kapaklar, ahşap kızaklar, kauçuk hortumlar daraya, yani tartıdan düşülen metal dışı ağırlığa eklenir.
• Erişim ve söküm: Vinç, forklift ya da yerinde kesim gerektiren işler teslimin maliyetini değiştirir. Tek makine değil de bütün bir hat sökülecekse fabrika ve tesis sökümü sayfası bu işi ayrıntılı anlatıyor.

Günlük fiyatın nasıl oluştuğunu hurda fiyatları sayfasında anlattık. Motorun içinden ne çıktığını ve sargının nasıl ayrıldığını elektrik motoru hurdası rehberinde ayrıca okuyabilirsiniz.

Almadığımız ya da özel işlem isteyen kalemler

• Yağlı trafo ve kondansatör: Eski transformatör ve kondansatörlerin yalıtım yağında PCB bulunabilir. Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik, aksi ispatlanmadıkça PCB içerme ihtimali olan ekipmanı bu kapsamda sayar (4. madde) ve PCB'li parçaların çevre lisanslı tesislerde bertarafını ister (5. madde). Bu ekipman metal hurda olarak teslim alınamaz.
• Yağı boşaltılmamış makine: Atık Yağların Yönetimi Yönetmeliği'nin 5. maddesi atık yağın toprağa ve kanalizasyona dökülmesini yasaklar; 8. maddesi ise farklı yağların birbirine ve başka atıklara karıştırılmamasını ister. Hidrolik, redüktör ve kızak yağını ayrı kaplarda toplayıp atık yağ toplayıcısına verin, makineyi boşaltılmış teslim edin.
• Soğutucu gazlı üniteler: Chiller, soğuk oda ünitesi ve klima kompresörünün gaz devresini kendiniz kesmeyin. Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik'in 6. maddesine göre gaz geri kazanılmadan bu ekipman bertaraf edilemez; gazın bir soğutma servisince alınması gerekir.
• Elektronik kontrol üniteleri: CNC kontrol kartlarını ve sürücüleri makineden ayrı tutun. Bunları elektronik kart hurdası olarak ayrıca alıyoruz.
• Trafik kaydı olan araçlar: Forklift dışındaki plakalı araçlar makine hurdası olarak değerlendirilmez; araçları ayrı bir süreçle, ruhsat ve trafik kaydı netleştikten sonra alıyoruz.

Makine hangi ilçede olursa olsun, önce fotoğrafına bakıp teslimin nasıl yapılacağını konuşuyoruz. Hangi bölgelere gittiğimizi hizmet bölgeleri sayfasında görebilirsiniz. Tek makine değil de bir tesisin tamamı boşalıyorsa fabrika ve üretim hurdası sayfası daha uygun bir başlangıç olur.