Demir ve çelik hurdası, mıknatısın yapıştığı metallerin büyük bölümüdür: kalın profil ve kiriş, inşaat demiri, kapı ve korkuluk, eski soba, döküm ya da panel petek, beyaz eşya gövdesi, atölyeden çıkan sac kesintisi ve talaş. Evde tadilatta, şantiyede ve fabrikada en çok biriken metal budur. Teslimden önce yapmanız gereken asıl iş, kalın parçayı ince sacdan, dökümü çelikten ve demir olmayan aksamı demirden ayırmaktır. Birkaç fotoğraf gönderin, malzemenin hangi gruba girdiğine birlikte bakalım.
Bu ayrımın nedeni, demir hurdasının gittiği yerdir. Dünya Çelik Birliği'nin 2026 tablolarına bakınca Türkiye'nin 2025 üretimi 38,1 milyon ton ham çelik; bu çeliğin yüzde 72,2'si elektrikli ocaklarda eritildi, aynı yıl ülkeye giren demir-çelik hurdası ise 18,7 milyon tonu buldu. Ocağa girecek hurdanın kalınlığı, boyu ve temizliği önemli olduğu için hurda da bu ölçütlerle sınıflandırılır. Uluslararası sınıf tanımlarını demir hurda sınıfları rehberinde ayrıntılı anlattık. Bu sayfada evde ve işyerinde işinize yarayacak kısmı bulacaksınız.
Demir ve çelik hurdasının türleri
Tablodaki gruplar, uluslararası hurda şartnamesindeki (ISRI) kalınlık, boyut ve temizlik ölçütlerinin gündelik hayattaki karşılığıdır. Kararsız kaldığınız parçaları ayrı bir kenara koyun.
| Grup | Nasıl tanınır? | Değerini ne düşürür? | Teslimden önce |
|---|---|---|---|
| Kalın demir: kiriş, profil, lama, kalın boru, şase | Kesitte et kalınlığı belirgindir. Şartnamedeki en üst ağır sınıf en az 6,35 mm (çeyrek inç) kalınlık ister. | Üstüne kaynaklı ince sac, ahşap ya da beton kalması | Bağlı ince parçaları ayırın, uzun boyları ölçüp not edin. |
| İnşaat demiri | Yüzeyi tırtıklı, yani nervürlü yuvarlak çubuk; filiz uçları ve bağ teli görülür. | Üzerinde kalan beton, harç ve toprak topakları | Betonu kırıp dökün, çubukları aynı yönde istifleyin. |
| İnce sac: panel petek, beyaz eşya gövdesi, çatı ve oto sacı | Elle esner, kesiti incedir. Çelik panel peteklerde panel sacı 1,2 mm civarındadır. | Plastik ve köpük aksam, içeride kalan motor, kablo ve bakır boru | Plastik kapakları, kabloyu ve boruları sökün, sacları üst üste koyun. |
| Döküm (pik): döküm petek, motor bloğu, makine gövdesi, soba ve kuzine | Kalıba dökülerek yapıldığı için kalın ve pürüzlüdür; darbe alınca eğilmez, çatlar ya da kırılır. | İçinde kalan çelik mil, cıvata ve pirinç bağlantı; soba parçalarının diğer dökümle karışması | Bağlantıları sökün, soba ve kuzine parçalarını ayrı tutun. |
| Talaş | Torna ve frezeden çıkan kıvrık şerit ya da kısa kırıntı | Yağ ve su, ağır pas, araya karışmış pirinç ya da alüminyum talaşı | Kuru ve kapalı kasada biriktirin, yağını süzün. |
| Kaplamalı parça: galvaniz boru, çit teli, teneke, emaye küvet | Mat gri çinko tabakası, kalay parlaklığı ya da cam gibi emaye yüzey | Temiz sacla karışması; sac kesintisi sınıfı kaplamalı ve emayeli malzemeyi dışarıda bırakır | Ayrı bir yığında toplayın. |
| Karışık ev ve bahçe hurdası: bisiklet, metal sandalye, el arabası, mangal | Ağırlığı demirdir ama plastik, ahşap ve lastik parça bağlıdır. | Sökülmemiş metal dışı parçalar | Kolay sökülenleri çıkarın, gerisini ayrı bir yığında bırakın. |
Karıştırılan metallerden nasıl ayrılır?
Ayırmak için ateşe, asite ya da taşlama kıvılcımına gerek yok. Aşağıdaki sıra çoğu parçada yeterli olur:
- Mıknatıs: Hiç tutmuyorsa parça demir değildir. Alüminyum, bakır, pirinç ya da paslanmaz olabilir; bunları demir yığınına koymayın.
- Paslanmaz ihtimali: Mıknatıs tutan her parça demir sayılmaz. 409 gibi ferritik paslanmazlar mıknatısa güçlü çekilir. 304 ve 316 normalde çekilmez, ama tel ya da sert bükülmüş köşe gibi soğuk şekillendirilmiş yerlerde mıknatıs tutabilir. Yıllardır ıslak ortamda durduğu hâlde pas vermemiş mutfak ve tesisat parçalarını ayırın, paslanmaz hurda sayfasındaki ölçütlere bakın.
- Çelik mi, döküm mü: Dökme demir yüzde ikinin üzerinde karbon içerir, serttir ve gevrektir; dövülemez, bükülemez. Ezilip eğilmiş parça çoğunlukla çeliktir, çatlamış ya da kırık kenarlı kalın parça çoğunlukla dökümdür.
- Kaplama: Galvaniz, çeliğin erimiş çinko banyosuna daldırılmasıyla elde edilir; yüzey mat gri bir çinko tabakasıyla kaplanır. Teneke kalay kaplı ince sactır. Kaplamalı parçalar demirdir ama ayrı grupta değerlendirilir.
Petekte ayrım daha da kolaydır. Dilim dilim, kalın etli ve tek dilimi bile ağır gelen petek dökümdür. Düz ya da ince oluklu yüzeyli panel petek ise soğuk haddelenmiş sactan yapılır, yani ince sac grubuna girer. Dilimli alüminyum petekler mıknatıs tutmaz ve demir yığınına konmaz.
Bu dört adımdan sonra hâlâ emin olamadığınız parçaları ayrı bir kutuya koyun ve fotoğrafını çekin, telefonda birlikte bakalım.
Fiyatı düşüren karışımlar ve kirlilik
Şartname, bütün demir hurda sınıflarının toprak, demir dışı metal ve yabancı maddeden arınmış, aşırı pas ve çürümeden uzak olmasını ister. Kısacası teslim ettiğiniz ağırlığın ne kadarı gerçekten eritilecek çelikse değer de o kadar korunur. En sık karşılaşılan kirlilikler şunlar:
- Beton, harç ve toprak: İnşaat demirinde, çit direğinin dibinde ve bahçe demirlerinde kalır. Kantarda demir gibi tartılır ama çelikhane için yabancı maddedir.
- Demir dışı metal: Motor içindeki bakır sargı, kombi içindeki bakır eşanjör, petek vanasındaki pirinç. Demirle birlikte giderse hem demir yığını kirlenir hem de daha değerli olan metal demir sınıfına düşer.
- Plastik, ahşap, lastik, cam ve köpük: Beyaz eşyanın iç kaplaması, sandalye oturağı, kapının camı, el arabasının tekeri.
- Yağ ve su: Özellikle talaşta. Talaş sınıfı aşırı yağlı ve ağır paslı malzemeyi kabul etmez.
- Çürümüş sac: Yüzeydeki ince pas sorun değildir. Elde ufalanan, delik deşik olmuş sac ise ağırlığına göre az metal verir.
- Boy ve hacim: Şartname parça boyunu ocağa yüklenen sepete göre tarif eder; üst ağır sınıfta tek parça en fazla yaklaşık 152 x 61 cm olabilir. Kesilmesi gereken uzun kiriş ve borular ek işçilik ister.
Teslime hazırlık
- Yığınları ayırın: Kalın demir, inşaat demiri, ince sac, döküm, talaş, kaplamalı parça ve demir dışı metal ayrı dursun. Bir de "emin değilim" kutusu ayırın.
- Metal olmayanı sökün: Plastik kapak, ahşap tabla, cam ve lastik çıkarılabiliyorsa çıkarın. Bakır boru ve kabloyu demirden ayırın.
- Gaz devresine dokunmayın: Buzdolabı, derin dondurucu ve klimada soğutucu gaz borusunu kesmeyin ya da kırmayın, cihazı bütün hâlde bırakın.
- Kapalı kapları açmayın: Varil, tank ve depo içinde yakıt, gaz ya da kimyasal kalmış olabilir. Bu tür kapları kesmeden önce mutlaka bize sorun.
- Uzun parçaları ölçün: Kiriş, boru ve profil boylarını, yaklaşık adedini ve aracın malzemeye ne kadar yaklaşabileceğini not edin. Kat, asansör ve merdiven durumu da yüklemeyi değiştirir.
- Kendinizi koruyun: Kesik sac kenarları ve paslı uçlar için kalın eldiven kullanın. Döküm petek ve motor bloğu gibi ağır parçaları tek başınıza kaldırmayın.
- Fotoğraf çekin: Her yığından bir genel bir de yakın fotoğraf yeterli. Yanına ölçek olsun diye bir metre ya da boyunu bildiğiniz bir eşya koyun.
Almadığımız durumlar
Demir hurdası geniş bir grup olsa da bazı kalemleri almıyoruz. Bunları baştan bilmeniz, boşuna ayırma yapmanızı önler:
- Bütün hâldeki otomobil, kamyonet ve motosiklet demir yığınına katılmaz. Aracı ayrıca alıyoruz; devir ve trafikten çekme adımlarını hurda araç alımı sayfasında, genel çerçeveyi hurda araç rehberinde anlattık.
- İçi boşaltılmamış varil, tank ve yakıt deposu; içinde atık yağ ya da kimyasal kalıntısı olan kaplar.
- Demirden ayrılmamış moloz ve beton blok; demir payı az olan yıkıntı.
- Demire bağlı olmayan ahşap, plastik, lastik ve cam.
Demir hurdanızı gruplarına ayırdıysanız, bir sonraki soru fiyatın nasıl oluştuğudur; bunu hurda fiyatlarını belirleyen etkenler sayfasında anlattık. Yıkım ve kentsel dönüşümden çıkan inşaat demiri ve profil için şantiye ve yıkım hurdası, üretimden çıkan sac kesintisi ve talaş için fabrika hurdası alımı sayfalarına göz atın. Kat kaloriferi kazanı ya da bütün bir binanın petekleri yerinden sökülüp indirilecekse kalorifer kazanı, petek ve kombi sökümü sayfasına bakın. Fotoğraflarınızı iletişim sayfasındaki kanallardan gönderebilirsiniz.
