Alüminyum hurdası tek bir kalem değildir. Doğrama profili, jant, levha, döküm parça, içecek kutusu, folyo ve talaş ayrı gruplardır. Ayrımın nedeni alaşımdır: profil çoğunlukla magnezyum ve silisyum içeren 6000 serisinden, hafif alaşım jant silisyumlu bir döküm alaşımından, levha ise saf ya da az alaşımlı serilerden gelir. Bu yazıda her grubu nasıl tanıyacağınızı ve teslimden önce neyi ayıklamanız gerektiğini anlatıyoruz.
Alaşım serileri 1000'den 8000'e ne anlatıyor?
Haddelenmiş, çekilmiş ya da ekstrüzyonla (kalıptan basınçla geçirilerek) şekillendirilmiş alüminyum dört haneli bir numarayla adlandırılır. İlk hane ana alaşım elementini gösterir. Döküm alüminyumda ise üç hane ve bir ondalık kullanılır; jantlarda sık geçen A356 bu ikinci sisteme aittir. "A" harfi, 356 alaşımının değiştirilmiş bir sürümü olduğunu anlatır.
| Seri | Ana alaşım elementi | Hurdada nerede karşılaşırsınız |
|---|---|---|
| 1xxx | En az yüzde 99 alüminyum | Elektrik iletkeni (1350 ve 1050 alaşımlı tel), folyo, ofset baskı levhası |
| 2xxx | Bakır | Uçak sacı gibi yüksek dayanımlı parçalar |
| 3xxx | Manganez | Folyo, ofset baskı levhası |
| 5xxx | Magnezyum | Korozyona dayanıklı levha ve sac, denizcilik uygulamaları |
| 6xxx | Magnezyum ve silisyum | Pencere ve kapı profili, diğer ekstrüzyonlar (6063, 6061) |
| 7xxx | Çinko | Uçak sacı gibi yüksek dayanımlı parçalar |
| 8xxx | Diğer elementler | Folyo |
| 3xx.x (döküm) | Silisyum; ayrıca bakır ve/veya magnezyum | Hafif alaşım jant (A356), otomobil döküm parçaları |
Bu tablonun hurdaya pratik karşılığı şu: uluslararası hurda şartnamesinde temiz, karışık alaşımlı alüminyum kırpıntısı kaleminde bile 2000 ve 7000 serisi istenmez. Bir alaşım başka bir alaşımın içinde eritildiğinde eriyiğin bileşimi hedeflenen tarifin dışına kayar ve metal daha düşük değerli işlere gider. Ayrı yığın kuralının temeli budur.
Profil: düz, boyalı, eloksallı ve ısı yalıtımlı
Pencere, kapı ve vitrin doğramasından çıkan profillerin büyük kısmı 6063 alaşımıdır. Hurda şartnamesinde tek alaşımdan oluşan ve yabancı madde taşımayan profil, en temiz alüminyum gruplarından biri sayılır. Eloksal, yani yüzeyde elektrikle oluşturulan oksit kaplama, kabul edilir. Boyalı profil ise ayrıca konuşulur. Eski ve yeni profillerin karıştığı bir kalemde boyalı kısmın ve 6061 alaşımının payı yüzde 10'u geçmeyecek şekilde tarif edilir.
Isı yalıtımlı profil farklıdır. İç ve dış alüminyum yüzün arasına, ısının geçişini kesmek için elektrik ve ısı iletmeyen bir parça yerleştirilir. Bu parça çoğunlukla sıkıştırılarak yerine oturtulan poliamid bir şerittir; bazı sistemlerde ise profilin içine dökülen poliüretan reçinedir. Şerit yerindeyken profil eritilirse metal kirlenir. Bu yüzden hurda şartnamesindeki temiz profil kalemleri, ısı yalıtım parçasından arındırılmış olmayı şart koşar.
- Isı yalıtımlı profili düz profille aynı yığına koymayın. Kesitine bakın: iki alüminyum duvarı birbirine plastik bir köprü bağlıyorsa yalıtımlıdır.
- Camı, contayı, plastik köşe takozlarını, kol ve menteşe gibi demir ya da çinko alaşımı aksesuarı sökün. Şartname çinko köşe bağlantılarını, demir aksamı, keçeyi ve plastiği açıkça dışarıda tutar.
- Boyalı ve eloksallı profilleri ayrı demetler hâlinde bağlayın.
Jant: alaşım değerli, ekler sorun
Hafif alaşım otomobil jantları sıklıkla A356 döküm alaşımından üretilir. Bu alaşımın değeri bileşiminin dar sınırlar içinde kalmasından gelir. Jant eritilirken üzerinde balans ağırlığı, pirinç bağlantı ya da çelik ve paslanmaz burç kalırsa eriyiğin bileşimi tariften sapar ve metal yine daha düşük değerli işlere gider.
Balans ağırlıkları her zaman kurşun değildir; kurşunun yerine çelik ve çinko ağırlıklar da kullanılır. Malzemesi ne olursa olsun alüminyum değildir ve jantla birlikte sayılmamalıdır. Hurda şartnamesi temiz jant kalemini şöyle tanımlar: tek parça, kaplamasız, tek alaşımlı ve lastikten, siboptan, ağırlıktan, çelik ekten arındırılmış jant. Krom kaplı jant bu tanımın dışında kalır.
Teslimden önce lastiği bir lastikçide söktürün, balans ağırlıklarını çıkarın, sibobu ayırın. Çelik jant mıknatısla kolayca anlaşılır; o demir hurdası grubuna girer.
Levha, sac ve baskı levhası
Düz levha ve sac kesimleri, boyasız, kaplamasız ve tek alaşım olduklarında en kolay değerlendirilen alüminyum gruplarındandır. Şartname bu malzemeyi tek alaşımlı ve karışık alaşımlı olarak ayırır; kalınlığın 0,38 milimetrenin altına inmemesini, kıl tel ve elek teli gibi parçaların bulunmamasını ister. Matbaalardan çıkan ofset baskı levhaları 1000 ve 3000 serisidir. Bunların kâğıttan, plastikten ve aşırı mürekkepten arındırılmış olması beklenir.
Koruyucu folyosu üzerinde kalmış levhayı folyosunu soyarak, boyalı levhayı boyasızdan ayırarak teslim edin. Şartname boyalı kaplama sacında bile köpük, fiber ya da plastik arka katman istemez. Bu yüzden arkasına köpük veya plastik yapıştırılmış paneller düz levha gibi değerlendirilmez. Cephe ve tabelada kullanılan, iki ince alüminyum yüzün arasında dolgu çekirdeği taşıyan levhalar ise ayrı bir kalemdir; onları alüminyum kompozit panel hurdası sayfasında ele aldık.
Döküm parça, kutu ve folyo
Motor kapağı ve şanzıman gövdesi gibi otomobil dökümleri "karışık döküm" grubunda toplanır. Bu grupta demir, pirinç ve plastik parçaların sökülmüş olması, yağ ve gresin toplamda yüzde 2'yi geçmemesi beklenir. İçinde çelik burç, cıvata ya da saplama kalmış döküm parça ise "demirli alüminyum" sayılır ve içerdiği alüminyum oranına göre değerlendirilir. Şartname bu tür karışık alüminyumda bile en az yüzde 33 alüminyum arar.
İçecek kutuları kendi başına bir kalemdir ve şartnamede kutu dışındaki alüminyum eşyanın araya karışması kabul edilmez. Kutuların arasında serbest kurşun bulunması ise tek başına ret sebebidir. Kutuları boşaltın, aralarına karışmış çelik kutuları mıknatısla ayıklayın, olta kurşunu gibi küçük parçaların torbaya düşmemesine dikkat edin.
Ev folyosu ve folyo kaplar da ayrı bir gruptur. Plastik, kâğıt ya da laminasyonlu folyo bu gruba girmez. Şartname kullanılmış ev folyosunda en fazla yüzde 5 organik kalıntıya izin verir; yemek artığı kalmış kapları kabaca temizlemeniz yeterlidir.
Mıknatıs alüminyumda neye yarar?
Alüminyum mıknatısa çekilmez. Bu yüzden mıknatıs alüminyumun kendisini değil, ona tutturulmuş demiri bulmak için kullanılır: döküm parçadaki saplama, jant içindeki çelik burç, profilin ucundaki vida, kutuların arasındaki çelik kutu. Mıknatısı yığının üzerinde gezdirin; çeken her nokta ayıklanacak bir yer demektir. Paslanmaz vida ve burçlar mıknatısa çekmeyebileceği için gözle de kontrol edin.
Talaş: kuru ve tek alaşım olduğunda
Torna ve frezeden çıkan alüminyum talaşı, şartnamede "karışık talaş" ve "tek alaşım talaş" olarak ayrılır. İnce toz payı, kir, serbest demir, yağ ve nem kesintiye girer. Demir oranı yüzde 10'u aşan ya da kolay alev alan kesme sıvılarıyla ıslanmış talaş teslim edilebilir malzeme sayılmaz. Talaşı süzdürün, kapalı ve kuru bir kapta tutun, çelik ya da pirinç talaşıyla aynı kaba koymayın.
Hangi grup neyle karışırsa ne olur?
| Grup | Tipik alaşım | Teslimden önce ayıklayın | Karışırsa |
|---|---|---|---|
| Düz profil | 6063 | Cam, conta, köşe takozu, demir ve çinko aksesuar | Boyalı ve yalıtımlı profil payı arttıkça temiz profil sayılmaz |
| Isı yalıtımlı profil | 6000 serisi ve poliamid ya da poliüretan | Şeridi sökmeye uğraşmayın, ayrı tutun | Düz profil yığınına girerse o yığını kirletir |
| Jant | A356 döküm | Lastik, balans ağırlığı, sibop, çelik burç | Bileşim saptığı için daha düşük değerli döküme gider |
| Levha ve sac | 1000, 3000, 5000 serisi | Koruyucu folyo, köpük, yapıştırılmış katman | 2000 ve 7000 serisiyle karışırsa temiz kırpıntı sayılmaz |
| Döküm parça | 3xx.x silisyumlu | Burç, cıvata, yağ | İçinde demir kalan parça alüminyum oranına göre değerlendirilir |
| İçecek kutusu | İnce cidarlı kutu | Sıvı, çelik kutu | Başka alüminyum eşya karışırsa kutu kalemi bozulur |
| Talaş | Karışık ya da tek alaşım | Yağ, nem, demir talaşı | Demir payı yüksekse teslim edilebilir sayılmaz |
| İletken tel | 1350, 1050 | İzolasyon, demir | Saf iletken alüminyum ayrı kalemdir; karışırsa bu fark kaybolur |
Şartname bu iletken alüminyumda en az yüzde 99,45 alüminyum arar. Kablonun içinden çıkan alüminyum iletkenin nasıl ele alındığını kablo hurdası sayfamızda anlattık.
Sıkça Sorulan Sorular
Klimanın bakırlı alüminyum peteği hangi gruba girer?
Ne saf alüminyum ne de saf bakır grubuna girer. Bakır borunun üzerine ince alüminyum kanatlar dizilmiş bu ısı değiştiriciler, hurda şartnamesinde alüminyum-bakır radyatör diye ayrı bir kalemdir ve pirinç boru, demir ve yabancı madde içermemesi beklenir. Kanatları sökmeye uğraşmadan ayrı tutmanız yeterlidir. Otomobillerin tamamen alüminyum radyatörleri ise yine ayrı bir kalemdir.
Boyalı profilin boyasını kazıyarak değerini artırabilir miyim?
Genellikle değmez. Boyalı profil şartnamede zaten ayrı bir kalem olarak tanımlanır; elle kazımak çok zaman alır ve boyayı tamamen çıkarmaz. Boya sökücü kimyasal kullanmanızı da önermiyoruz. Boyalıları ayrı bir demet hâlinde bağlamanız ayrım için yeterlidir.
Alüminyumunuzu bu gruplara ayırdıktan sonra değerlendirme ölçütlerini alüminyum hurdası sayfamızda, düzenli fire çıkan işletmeler için süreci fabrika hurdası alımı sayfamızda bulabilirsiniz.
